منابع مقاله c (3378)

به مناطق اصلی و میانی هر شهر که معمولاً قلب تجاری آن شهر به حساب می‌آیند مرکز شهر گفته می‌شود.
کاربرد در کشورهای گوناگون
در کشورهای مختلف عبارات گوناگونی برای اشاره به مرکز شهر به کار می‌رود که تقریبا معنایی مشابه دارند. ناحیه تجاری مرکزی که به اختصار سی بی دی CBD نامیده می‌شود. عنوان دیگری برای اشاره به مرکز شهر است. در آمریکای شمالی از واژه Downtown داون تاون برای این منظور استفاده می‌شود.
در ایران، عبارت «مرکز شهر» و برابر انگلیسی آن یعنی City centre در تابلوهای راهنمایی و رانندگی در خیابانها و جاده‌ها به کار می‌رود اما معمولا مرکز شهر فاقد محدودهٔ معینی است. بطور سنتی مرکز شهرهای ایران شامل بازار و مناطق اطراف آن می‌شود که هسته قدیمی و اولیه شهر را تشکیل می‌دهد. در اصل در گذشته شهر ها به صورت شبکه های مختلفی بوده در اغلب این شبکه‌ها تمام خیابانها به سمت قسمت مرکزی شهر بود که در این قسمت مرکزی کلیسای بزرگ یا معابد و همچنین دستگاه حکومتی و اکثر ادارات وفعالیتهای مهم شهری قرار داشت و مردم روزها از حومه شهر به سمت مرکز می آمدندو شبها به خانه هایشان باز میگشتند .
الف – اقتصاد چیست :1
انسان با توجه به تمایلی که به ارضای نیاز های خود دارد ، سعی می کند که با صرف حداقل تلاش یا هزینه ، حداکثر نتیجه را به دست آورد ، این راه و روش ، اصل اقتصاد نامیده شده ، فرد تحت تأثیر هر مشرب خاص که باشد ، لازم است بر مبنای این اصل رفتار کند . بنابرین ، « اقتصاد » علمی است که رفتار و رابطه انسان را با اشیای مادی مورد نیاز او که به رایگان در طبیعت نمی یابد ، مطالعه می کند . مطالعه اقتصاد باید درک ، بیان و تا حدی پیش بینی رفتار اقتصادی انسان را امکان پذیر سازد . این مطالعه باید به بهبود رفاه مادی فردی و اجتماعی بشر کمک کند ؛ بنابرین می توان ادعا کرد که اقتصاد ، قبل از هر چیز ، به تجزیه و تحلیل و تو ضیح شرایط و روابطی که در قلمرو رفاه مادی قرار دارد ، می پردازد . و اقتصاد بر خلاف علوم طبیعی ، علم محض نیست ؛ بلکه مجموعه اصول و قواعدی است که تحت تأثیر اراده بشر قرار می گیرد.
(1- الف)تعریف اقتصاد :2
یکی از معانی اقتصاد در لغت ، میانه روی و پرهیز از افراط و تفریط در هر کاری است . در آیه « و اقصد فی مشیک » نیز به همین معنی آمده است . از آن نظر که اعتدال در هزینه زندگی یکی از مصادیق میانه روی بوده ، کلمهاقتصاد درباره‌ی آن بسیار استعمال می شده است تا آنجا که در به کار گیری عرفی از اقتصاد غالبا” همین معنی مقصود بوده است . اقتصاد از معانی عرفی خود (میانه روی در معاش و تناسب دخل و خرج ) ، تعمیم داده شده و معادل( Economy)یعنی اقتصاد قرار گرفته است.
به هر حال برای « اقتصاد » که اقتصاددانان ازآن بحث می کنند تعاریف مختلفی ارائه شده است.
* ارسطو : علم اقتصاد یعنی مدیریت خانه.
* آدام اسمیت : اقتصاد ، علم بررسی ماهیت و علل ثروت ملل است .
* استوارت میل : اقتصاد ، عبارت است از بررسی ماهیت ثروت از طریق قوانین تولید و توزیع.
* ریکاردو :اقتصاد علم است.3
* آلفرد مارشال : اقتصاد ،عبارت است از مطالعه بشر در زندگی شغلی و حرفه ای در تعریف دیگر : علم اقتصاد بررسی کردار های انسان در جریان عادی زندگی اقتصاد یعنی کسب درامد و تمتع از آن برای تربیت دادن زندگی است.
(ب)رابطه مراکز شهر با دیگر فعلیت های اجتماعی:
مراکز شهری به عنوان یک مرکز تجمع فعالیتهای سیاسی ، فرهنگی ، تجاری و خدماتی لزوما احتیاج به کالبد های فیزیکی برای تسهیل این امور داشته است. با پیدایش شهرنشینی نه تنها سکونتگاه های مردم شکل پیدا کردند که جز لاینفک شهر یعنی ابنیه شهری نیز در مراکز شهری پیدا شد و با گسترش شهر این ابنیه نیز از لحاظ فیزیکی بزرگتر و از نظر اهمیت ، نقش مهمتری پیدا کردند. در این رابطه بازار و ابنیه تجاری نقش کلیدی خصوصا در دوره اسلامی در ایران داشته است.
بازار وکیل شیراز(شکل1-1)منبع سایتgoogl
(ج)اهمیت ایجاد مراکز تجاری:
در جوامع جنوب(جوامع توسعه نیافته) تمرکز گرایی دولتی، توجه بیش از اندازه به رشد و توسعه اقتصادی، فقر و فرهنگ، فقدان مشارکت مردم در جامعه، فقدان بینش علمی نسبت به مقوله فرهنگ و نظایر آن از جمله عوامل منفی هستند که مانع توسعه فرهنگی جامعه جنوبی می شوند. جوامع جنوبی- از جمله جامعه ایران- برای رفع این موانع و فراهم کردن شرایط لازم برای تحقق فرایند توسعه تجاری ناگزیر از اتخاذ راهکارها و راه بردهای جامعه شناختی فرهنگی زیر هستند: 4
* داشتن دید علمی و سیستمی نسبت به تجارت و توسعه تجاری
* توجه به «اقتصاد » economy (سرمایه گذاری ، اختصاص بودجه ، تکنولوژی های تجاری و
* حمایت های مالی ، ایجاد مراکز تجاری و … )
روی هم ادامه حیات تجاری مستلزم فراهم آوردن مجموعه ای از شرایط امکانات، تسهیلات و تأسیسات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حقوق گوناگون است که به صورت منظومه ای در ارتباط با یکدیگر هستند. مقایسه نظامهای اجتماعی معاصر بر حسب نوع نظام سیاسی یک جامعه ماهیت سیاست گذاری فرهنگی و اتخاذ سیاست های فرهنگی نیز تغییر می کند.
شک نیست که ایجاد مجموعه های تجاری یکی از طرق وصول به اهداف ملی است و از زمان قدیم و به روش های مختلف در بین مردم و جوامع، رواج داشته است.
به طور خلاصه امر مبادله ی تجاری در گذشته به واسطه ی مناسبت های اجتماعی و تجمع در مراکز عمومی شهری و … صورت می‌گرفت و در زمان خود موفقیت های شایانی داشته است.
به طور خلاصه امر مبادله ی فرهنگی در گذشته به واسطه ی مناسب های اجتماعی (مراسم آیینی، مذهبی، قهوه خانه ها، فعالیت و تجمع در مراکز عمومی شهری و … ) صورت می گرفت و در زمان خود موفقیت های شایانی داشته است.
ولی با ظهور انقلاب صنعتی در غرب و سپس رسوخ آن و بازتابش هایش در کشورهای جهان سوم که ما هم یکی از آنها هستیم، این مهم (مبادله ی تجاری) دستخوش تحولات بنیادی شد. پیدایش نظام های جدید فکری که در جهت توسعه ی سریع جوامع از جنبه ای متفاوت و عموماً در زمینه توسعه جوامع شهری و صنایع جدید و … بود.
پرسش های محوری درراستای ایجاد یک مرکز شهر با شرایط مطلوب:
(الف)چگونگی ایجاد یک مجموعه تجاری(سیتی سنتر):5
  رشـد چـشمگیر در توسعه و گـسترش فعالیت های اقتصادی کشور طـی سالهای اخـیر، موجب تبدیل ناطقی از استانها به مناطق صنعتی و تجاری شده است. انجـام این فعالیت ها مستلزم احداث اماکنی برای پاسخگویی به نیازهای خدماتی آنان از مهمترین اقدامات ضروری به شمار می‌رود. از عـمده نیـازهای سـاکنین در منـاطق پرجمعیت، وجـود مـجتمـع‌هایـی بـرای خرید، مـایحـتاج روزمـره و استـفاده از فضاهای ورزشی، تفریحی می‌باشد. در هـمین راسـتا مجتمع با عنوان(سیتی سنتر)مرکز شهر با رویکرد دستیابی به امکان ارائه مجموعه‌ای کامل از خـدمات تجاری، اداری، ورزشی و تفریحی شکل میگیرد.
(ب)گستردگی مشکل
نیاز به مراکزی که عرضه کالا را بصورتی منسجم وتعریف شده از لحاظ نوع و کیفیت در اختیار مردم قرار دهند ودر واقع یک نیاز عمومی و فراگیر جهت همه مردم اعم از زن ومرد، پیرو جوان وکودک با گرایش های مختلف شغلی، فکری، تحصیلی وفرهنگی می باشد. با توجه به تیپولوژی ساخت سیتی سنترها از لحاظ معماری ، نوع خدمات دهی، تکنولوژی ساخت و . . . مورد مطالعه قرار می‌گیرند. که هر چه قدر این مطالعات گسترده تر وریزتر باشد میتوان به بخش های گسترده ای ازنیازهای مردم در این مجموع ها پاسخ داد.
(ج) چگونه می توانداین مراکز تجاری(سیتی سنترها) مفید واقع شوند؟
* شناخت فضاهای تجاری در بافتهای تاریخی ایران ( بازار) و درک رموز، اصول سازماندهی فضایی موجب گردد تا آن دسته از امکانات و خدماتی که در قدیم در بازارهای خود داشتیم ولی امروزه از دست داده ایم با توجه به زندگی امروز ونیازهای مخاطبین امروز همچنان در کنار واحدهای تجاری خود داشته باشیم و با خدمات دهی بالا، زندگی راحت تر و مطلوب تری را برای شهر نشینان به ارمغان بیاوریم که دراین راستانیازاست نکات زیر رامورد توجه قراردهیم:
(1- ج) آشنایی با جدیدترین اصول و روشهای سازماندهی مراکز خرید جهت طراحی مجتمعهای تجاری – اداری مورد نظر.
(2- ج): برخورداری از خدمات روز ومدرن مراکز تجاری جهت ساکنین منطقه و درپی آن، افزایش آسایش و امنیت منطقه.
(3- ج): کسب تواناییهای لازم بمنظور ایجاد جذابیتهای لازم در طراحی پروژه .
(4- ج): مطالعه و بررسی نمونه های تطبیقی مشابه و استفاده از دستاوردهای لازم.
سیتی سنتر لاس وگاس.شکل (2-1)منبع سایت google6

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(د)بیان اهداف درطراحی سیتی سنتر:
هدف کلی، طراحی مجتمع تجاری- اداری در پیوند با فضای شهری می باشد و اهداف اختصاصی مورد نظر از دیدگاه خرد به شرح ذیل می باشد:
جبران کمبود خرید در منطقه با ارائه خدمات و سرویس دهی ویژه که کالا را بصورتی منسجم و تعریف شده عرضه نمایند.
تبدیل واحدهای تجاری فرسوده وپراکنده به فضاهای تجاری کلان.
فصل دوم
مفاهیم مرتبط با موضوع
بازار های ایران:
ازجمله ابنی های که درگذشته دور تابه حال به عنوان یکی از مراکز تجاری “فرهنگی”….مطرح بوده بازار ها می باشند واگر به شکل امروزی آن اشاره داشته باشیم همین سیتی سنترها ومراکز تجاری می باشد.حال توضیح در مورد بازار بازار بر اساس تولید مازاد محصول در بخش کشاورزی و سپس در بخش صنعت شکل گرفته و تبادل کالا و بازرگانی در بین اقوام مختلف آغاز شد. لذا جهت عرضه کالا و انبار آن احتیاج به ساختمانهایی بوده که این امر را تسهیل کند.7
تاریخچه ای از مبادلات تجاری در ایران:
« گریشمن » باستان شناس فرانسوی از صدفهای یافته شده در سیلک نزدیک کاشان در هزاره سوم (ق.م) خبر می دهد که از خلیج فارس به این شهر مرکزی ایران حمله شده است کشتی های تجاری غرق شده در دریای مدیترانه از هزاره سوم و دوم (ق.م) که بقایا و محتویات آنها شامل شمش های مفرغی ، گوزه های روغن و… هنوز به جای مانده ، از تبادلات بازرگانی دریایی بین شهرهای بندری که مدت طولانی از عمر آنها نگذشته بود حکایت دارد.
باپیدایش اولین امپراطوریها ، حکام جهت تقویت بنیه اقتصادی کشور احتیاج به راه های مطمئن ، امن وفراهم نمودن تسهیلات سفر نظیر کاروانسرا ، چاپارخانه ، بازارچه بین راهی ، آب انبار و پل داشتند. به مرور زمان گسترش بازرگانی به حدی رسید که از طریق جاده ابریشم که از شمال ایران می گذشت تجارت بین المللی بین چین در شرق آسیا و رم در اروپای غربی انجام می شد.
با ظهور اسلام در ایران و سپری شدن قرون اولیه ، امور بازرگانی دوباره در ایران گسترش یافت وبازار ها به عنوان یکی از ارکان اساسی شهرها در مراکز و مسیرهای اصلی شهرها در اقصی نقاط مملکت بسط یافتند. این بازارها پایه و الگویی برای بازارهای بعدی شدند. در بسیاری از بازارهای کنونی هنوز ستونها و جرزهای دیوار مربوط به قرون اولیه اسلام به چشم می خورد و قسمتهایی از بازار اصفهان ، بخارا و هرات به این دوره برمی گردد . خرابه های بازار شهر بندری سیراف در استان بوشهر هویت کامل بازار در قرون اولیه اسلام را حفظ کرده است.
مسیر بازار معمولا از دروازه اصلی شهر شروع شده و به مرکز شهر ختم می شود و گاهی هم ادامه بازار به دروازه دیگر شهر می رسد ( شهر هرات در دوره تیموریان و صفویه ) . بازارها اکثرا درمجاور ارگ حکومتی ، مسجد جامع و میدان اصلی شهر قرار دارند. این موضوع در مورد تقریبا تمامی بازارهای ایران صادق است. در شهرهایی که اماکن مذهبی ، بقاع متبرکه و مقبره ائمه وجود دارد ، بازارها معمولا در اطراف و تا مقابل در ورودی آنها ساخته می شده . نمونه آن در ایران در شهرهای ری ، مشهد و قم و همچنین در شهرهای مذهبی عراق و عربستان دیده می شود . لذا محوطه بازار در موقعیت بسیار مهم و ممتازی قرار گرفته است و نبض اقتصادی شهر را در اختیار دارد و همچنین در ارتباط تنگاتنگ با امور سیاسی و فرهنگی و اجتماعی شهر می باشد. این کماکان تا اوایل سده اخیر صادق بوده است.
بازار در شهرهای کوچک و شهرکها شامل چند مغازه در مرکز شهر است و در شهرهای بزرگتر که بازار نقش محوری در منطقه و اقتصاد کشور دارد، می تواند از چند صد مغازه متجاوز باشد .
بازار دارای ساختمانهای جنبی بسیاری مانند سراها ، تیمچه ها ، مساجد ، مدارس ، آب انبارها ، حمام ها و… است.
گاهی دارالحکومه در خود بازار بوده مانند سرای گنجعلی خان در کرمان. در بعضی موارد ادارات و تاسیسات دیوانی نیز در بازار یا نزدیکی آن قرار داشته مانند بازار تهران ، اصفهان و شیراز و همچنین ساختمانهای دولتی و اموزشی مانند ضرابخانه ( محل ضرب سکه ) ، غورخانه (محل ساختن اسلحه ) و حتی کتابخانه و موزه نیز در مجموعه بازار و یا در مجاورت آن واقع بوده است . نمونه های این موارد را می توان در بازار تهران مشاهده نمود.8
 بازار در زبان پهلوی «واکار» و «وازار» آمده و به معنای محل داد و ستد و اجتماع است. بازار درتمدن ایران و جهان سابقه چند هزار ساله دارد. از همان هنگام که انسان موفق به تولید محصول بیشتر از نیاز خود گردید و به فکر مبادله آن با دیگر محصولات و تولیدات مورد نیاز خود افتاد، مراحل شکل گیری بازار آغاز شد.
برای این منظور ابتدا فضاهای بازی در مجاورت روستاهای بزرگ به این کار اختصاص دادند که در فصولی از سال و به تدریج در روزهایی از هفته، محل اجتماع، داد و ستد و مبادله منطقه می شد.
سپس با گسترش جوامع و مبادلات، زمان، مکان، شکل و ساختار آن نیز دچار تغییرات و تحولات تکاملی گردید و به تدریج از حالت موقت به دایمی و از وضعیت فاقد سرپناه و معماری به ساختارهای معماری متشکل و دایمی تبدیل گردید.
دوران اسلامی:
در دوران اسلامی، شهرنشینی گسترش یافت و بسیاری از شهرهای کوچک قدیمی توسعه یافتند و شماری شهر جدید در برخی نواحی کشور به ویژه در نواحی مرزی یا ارتباطی ساخته شد. در بعضی از شهرهای جدید مانند کوفه و بصره، فضایی باز برای بازار در نظر گرفتند که فروشندگان و کسبه، ابتدای روز به آنجا می رفتند و بساط خود را در هر جا که می یافتند پهن می کردند و تا هنگام شب می‌توانستند در آنجا باشند. به عبارت دیگر، فضایی به عنوان بازارگاه در نظر گرفته می شد که جای ثابتی برای افراد وجود نداشت، اما به تدریج و پس از گسترش یافتن این شهرها، کم کم فضاهایی به صورت دکان های ساخته شده در بازار بنا گردید و بازاری دائمی در بخشی از شهر شکل گرفت.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

بر پایه اطلاعات موجود در منابع تاریخی، از اواخر قرن اول هجری به بعد در بسیاری از شهرهای جدید و کمابیش همه شهرهای قدیمی، بازارهایی دائمی با فضاهای ساخته شده وجود داشت. در این نوع بازارها، هر صنف در بخشی از راسته اصلی یا در یکی از راسته های فرعی جای داشت و هر نوع کالا در محلی معین عرضه می شد. هنگامی که حجاج در سال 85( ه.ق) شهر واسط را می ساخت، برای هر صنف در بازار راسته جـداگانه ای در نظـر گــرفت . البتـه پیشینه راستـه های تخصصی در بازار و استقرار پیشه وران هر صنف در کنار یکدیگر چه در ایران و چه در عربستان، به پیش از اسلام می رسد. 9
بر پایه اطلاعات موجود در منابع تاریخی، از اواخر قرن اول هجری به بعد در بسیاری از شهرهای جدید
و کمابیش همه شهرهای قدیمی، بازارهایی دائمی با فضاهای ساخته شده وجود داشت. در این نوع بازارها، هر صنف در بخشی از راسته اصلی یا در یکی از راسته های فرعی جای داشت و هر نوع کالا در محلی معین عرضه می شد. هنگامی که حجاج در سال 85 ه.ق شهر واسط را می ساخت، برای هر صنف در بازار راسته جداگانه ای در نظر گرفت. البته پیشینه راسته های تخصصی در بازار و استقرار پیشه وران هر صنف در کنار یکدیگر چه در ایران و چه در عربستان، به پیش از اسلام می رسد.
از قرن سوم هجری به بعد، به تدریج و با روی کار آمدن حکومتهای ایرانی و محلی، فعالیتهای اقتصادی و در پی آن توسعه و عمران شهری به صورت قابل ملاحظه ای رونق یافت. در منابع تاریخی مربوط به
قرون چهارم تا ششم هجری نظیر حدود العالم من المشرق الی المغرب، صوره الارض، المسالک و الممالک، تاریخ بخارا، راحه الصدور و آیه السرور و سفرنامه ناصرخسرو، مطالب فراوانی درباره افزایش تولید انواع صنایع دستی در شهرها و حتی برخی روستاهای بزرگ و صادرات آن به شهرهای کشورهای دیگر وجود دارد. برای مثال پارچه های کتانی کازرون چنان شهرت داشت که تا مناطق دور دست جهان اسلام گاه تا ده دست خرید و فروش می شد بدون آنکه بسته های آن را باز کنند و تنها مهر و نشان کارگاه های کازرون کافی بود. همچنین گفته اند در شهر کوچک تون در قرن پنجم چهارصد کارگاه زیلوبافی وجود داشت.
بازارهای شهرهای بزرگ در این دوره بسیار توسعه یافتند. ناصرخسرو در هنگام سفر به اصفهان در قرن پنجم گفته است که در بخشی از بازار اصفهان، دویست طرف(صرافی) برای تبدیل پول یا پرداخت حضور داشتند و در بصره نیز صرافان نقش مهمی در اقتصاد شهر ایفا می کردند.
هرچند که یورش، غارت و ویرانگری های مغولان در قرن هفتم هجری، بسیاری از بازارها را به خرابی
کشاند اما در اواخر این دوره و عهد غازان خان و الجایتو و وزیران با کفایت آنها نظیر خواجه رشید الدین فضل الله، بازارهایی در شهرهای مهم این دوره ساخته شد. ساخت بازارها در دوره صفوی فزونی گرفت و تا اواخر دوران قاجار ادامه یافت.
مجموعه بازارهای شهرهای اسلامی علاوه بر کارکردهای اقتصادی و تجاری، در زمینه های مختلف اجتماعی، مذهبی و سیاسی نقش غیر قابل انکاری داشته و به همراه مساجد جامع، بخش مهم و مرکزی بافت شهرهای قدیم را به وجود می آورده است.
بازارها در شهرهای قدیم معمولا در ارتباط با راههای ارتباطی و دروازه اصلی شهر، مسجد جامع و میدان اصلی شهر شکل گرفته و به تدریج گسترش می یافت. با گسترش بازار نیازهای جدیدی به وجود می‌آمد که منجر به پیدایش فضاها و بناهای وابسته ای در مجموعه بازار می گردید، از جمله خان، تیمچه، خانبارها، ضرابخانه، کارگاه های تولیدی و خدماتی و بناهای عمومی شامل مسجد، حسینیه، آب انبار، حمام و قهوه خانه .
شکل(1-2) منبع سایت google10
فصل سوم
اقلیم ایلام
پیشینه تاریخی منطقه ایلام
ایلام منطقه ایست که از زمانهای بسیار قدیم مهد تمدن و مرکز آبادی بوده و رودخانه سیمره اراضی آن را آبیاری و حاصلخیز نموده است و همواره محل سکونت اقوامی بوده که در اطراف و سواحل رود سیمره گرد آمده و تمدنی عالی ایجاد کرده‌اند.
دره سیمره نقش بزرگی را در تاریخ ایلام ایفا می‌کرده، به صورتیکه مهمترین خط ارتباطی بین تمدن کوهها و تمدن جلگه‌های جنوب غرب ایران از اینجا می‌گذشته است.
دره سیمره حدود 000/4 تا 000/6 سال قبل بسیار آباد بوده و همچنین بعدها هم در زمان ساسانیان، مراکز جمعیت قابل ملاحظه‌ای در آنجا وجود داشته‌اند. علت گرد آمدن این اقوام در ایلام و لرستان، فراوانی آب و حاصلخیزی زمین بوده که نخستین شرط پیدایش تمدنهای اولیه بوده است.11
استان ایلام از نظر باستان‌شناسی بسیار غنی بوده و تاکنون در مناطق دره‌شهر، هلیلان، شیروان، آرامو، ایوان‌غرب و دیگر مناطق آثار باستانی از عصر مفرغ، هخامنشیان، اشکانیان و قرون اولیه اسلامی کشف و به ثبت رسیده است. پیدا شدن اشیای گرانبهای مفرغی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد در ایلام نشانگر این نکته استکه اسلاف اقوام لر امروزی که متجاوز از سه هزار سال قبل بر ارتفاعات غربی ایران و دامنه آن حکومت می‌کرده‌اند موفق به کشف و رواجمفرغ در عصر باستان شده بودند و آثار دستی آنان در دل خاکهای ایلام و لرستان مدفون می‌باشد. این اشیاء صرف نظر از اهمیت باستان‌شناسی از لحاظ هنری نیز دارای ارزش بسیار زیادی هستند.
آثار و بناهای تاریخی استان ایلام، بیشتر در مناطقی شامل مهر جانقذق یا سیمره، ماسبندان وموسیان می‌باشند.
تقسیمات سیاسی
آنچنان که از مطالعات ایرج افشار در خصوص تقسیمات سیاسی ایلام برمی‌آید و بر اساس تحقیقات دمورگان و دیولافوا، 000/8 سال قبل از میلاد، ایلام (پشت کوه) از ولایات مملکت ایلام محسوب می‌شده و از سال 640 قبل از میلاد که دولت هخامنشی روی کار آمد ایلام، لرستان و خوزستان به نام اووج یا سوزیانا (الی مائیس) سومین ایالت از 31 ایالت این سلسله بوده‌اند. در دوره سلوکیان نیز ایلام جزئی از ایالت سوزیانا یکی از 72 ایالت این دوره محسوب می‌گردیده است ایلام در زمان اشکانیان به همراه لرستان یکی از ولایات والی نشین بوده است.
طبق اظهار نظر نویسندگان رومی و ینانی زمان ساسانیان ماند استربوان، ایلام جزء استان خوروران از چهار استان تحت فرمان ساسانیان بوده است.
مؤلف تاریخ یعقوبی در ذکر استانهای تحت فرمان انوشیروان پسر قباد، پادشاه ساسانی از دو منطقه مهم ایلام به نام ماسبندان و مهر جانقذق که در عهد ساسانیان جزء استان قهستان بوده‌اند نام برده است.
برخی از محققین نیز معتقدند که در زمان ساسانیان، ایلام و لرستان جزء سرزمین پهله یا پهلو یعنی استان بزرگی که بعداً‌اعراب آن را جبال نامیدند بوده است.
در زمان تسلط اعراب بر ایران، ایلام و لرستان جزء ایلات جبال یا کوهستان بودند. قسمتهای شمالی این ایالت تحت نظر حکام کرد و مناطق شاپور خواست، سیمره و شیروان که هر یک از آنها ایالتی بودند تحت نظر حکام بغداد و بصره اداره می‌شدند. 12
پس از انقراض ساسانیان تا تشکیل دولت صفویه تقسیمات کشور ایران از جمله استان ایلام دست خوش تغییر و تحول بوده است. در دوره صفویه ندرتاً در ایران تقسیمات کشوری جدیدی صورت گرفت و حکومتهای بعدی مانند افشاریه، زندیه و حتی قاجار بیشتر کار خود را به روال گذشته قرار داده بودند، چنانکه در دوره نادرشاه تقریباً همان ترتیب گذشته حفظ شده بود.
فتحعلی شاه قاجار ایران را به پنج ایالت و چند ولایت کوچک و بزرگ تقسیم کرد که ایلام و لرستان نیز جزء ولایات بودند در دوران ناصرالدین شاه، ایلام و لرستان از ولایتهای ایران به شمار می‌رفتند. پس از استقرار مشروطیت و تصویب قانون تشکل ایالت و ولایت در سال 1325 هجری قمر (1286 هجری شمسی) ایران به چهار ایالت و ولایت تقسیم گردید. ایلام به همراه لرستان نیز جزء ولایتها محسوب یم‌شد. این تقسیمات تا سال 1316 شمسی معتبر بود. در این سال مجلس شورای ملی تقسیمات جدید کشور را تصویب کرد و دولت اجازه یافت که پس از مطالعات لازم مملکت را بر حسب وسعت و اهمیت به استان، شهرستان و بخش تقسیم کند. این کار عملی و ایران به 10 استان و 49 شهرستان تقسیم شد. در این تقسیم‌بندی منطقه ایلام جزء استان پنجم (ان) محسوب گردید. استان ایلام از سال 1343 تا 1352 شمسی بصورت فرمانداری کل اداره می‌شد و بعد به صورت استان درآمد.
بر اساس تقسیم‌بندی‌ای که توسط وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران در سال 1362 از مناطق و نواحی مختلف کشور از جمله ایلام شده است این استان دارای 5 شهرستان و 15 بخش و 41 دهستان گردید.
در حال حاضر شهرستانهای ایلام عبارتند از:
ایلام، شیروان و چرداول، مهران، دهلران، ایوان‌غرب، آبدانان، دره‌شهر
بر اساس طرح تفصیلی استان ایلام، مرکز این استان شهر ایلام، وسعت آن 045، 19 کیلومتر مربع و جمعیت آن طبق سرشماری سال 1365، تعداد 382091 نفر اعلام شده است. در آن سال از میان 985 واحد (تعداد کل آبادیهای استان ایلام) 710 واحد آن دارای سکنه و 275 واحد و یا به عبارت دیگر 30% آبادیهای استان خالی از سکنه بوده است.
همانطور که از نقشه تفکیک شهرستانهای استان ایلام در سال 1375 مشاهده می‌شود؛ در شمال شرقی و شمال غربی استان به ترتیب شهرستانهای شیروان چرداول، ایوان و ایلام، در غرب و جنوب غربی استان شهرستانهای مهران و دهلران واقع شده‌اند. شهرستانهای دره‌شهر و آبدانان نیز در شرق و جنوب شرقی استان قرار دارند.
موقعیت جغرافیایی استان ایلام:
– استان ایلام با مساحتی بالغ بر 19045 کیلومتر مربع بین 31 درجه و 58 دقیقه تا 24 درجه و 15 دقیقه عرض شمالی از خط استوا و 35 درجه و 24 دقیقه تا 48 درجه و 10 دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال به استان ، از غرب به کشور عراق و از جنوب به قسمتی از استان خوزستان و کشور عراق و از شرق به استان لرستان محدود است. مرز مشترک این استان با کشور عراق 425 کیلومتر می‌باشد.
– ناهموایها:
– استان ایلام بجز بخش مرزی آن از لحاظ جغرافیایی در حقیقت جزئی از منطقه وسیع لرستان است که در آن کوه‌ها کلاً متعلق به یک دوران زمین‌شناسی و غالباً از عهد سوم‌اند و بصورت موازی در کنار هم قرار گرفته‌اند.
– رشته عمده و اصلی لرستان کبیرکوه است که به موازات ساحل راست رودخانه سیمره دیوار بلندی را تشکیل می‌دهد و در تمام طول خود موجب بالا بودن ارتفاع منطقه ایلام شده است. به طوری که نواحی واقع در شرق و شمال آن پشت کوه (ایلام) نام گرفته است. این رشته کوه، قسمتی از مناطق غربی را از قسمتهای دیگر جدا می‌کند و ارتباط شهرهای تابع را با مرکز استان دچار مشکل می‌نماید.
مشخصات اقلیمی و آب و هوایی استان ایلام:13
– استان ایلام از لحافظ اقلیمی جزو مناطق گرم ایران است. اما عامل ارتفاع نقش مهمی در تنظیم وضع اقلیمی و درجه حرارت محلی دارد. ویژگی یک چنین منطقه آب و هوایی اختلاف زیاد درجه حرارت شب و روز بین کوه و دشت و همچنین وجود مه در زمستان و بهار و شفافیت اتسمفر در تمامی تابستان می‌باشد.
آب و هوای این منطقه در نقاط مختلف به علت پستی و بلندی زیاد متنوع و متغیر است. نقاط مرتفع و کوهستانی کبیرکوه سردسیر و حداقل درجه حرارت به 14 درجه زیر صفر می‌رسد.
در مناطق کم ارتفاع غرب و جنوب غربی که دشتهای گرمسیر مهران، دهلران و دشت عباس را در بر می‌گیرد و ارتفاع آن کمتر از 300 متر از سطح دریا می‌باشد، هوا نسبتاً گرم است که گاهی به عنوان گرمترین نقاط کشور یاد می‌گردد. در تابستان بادهای خشک و سوزان جنوب غربی که از عربستان می‌وزد، هوا را به شدت گرم می‌کند و حداکثر درجه حرارت به بیش از 46 درجه بالای صفر می‌رسد، ولی در زمستان هوا معتدل است.
در مناطق میانی که شامل ارتفاعات دینارکوه است، آب و هوا متنوع گرم و معتدل می‌باشد و حداقل درجه حرارت در زمستان به صفر می‌رسد. به هنگام گرمای تابستان مردم ناگزیر به مناطق کوهستانی و دره‌ای واقع بین دو چین خوردگی مهم کبیرکوه و انجیرکوه پناه برده و به هنگام سرمای زمستان روانه مناطق مشرف به بین‌النهرین می‌شوند.14
بارانهای بهاری ایلام بسیار شدید است و به محض بارندگی، جویبارها تبدیل به رودهای بزرگی شده، درختهای عظیم را از ریشه کنده و به جلگه می‌آورند. بارانهای تابستانی نیز چندان کم نیست. اما در ارتفاعات هر زمستان باید انتظار برف را داشت. هوای سر تا سر ایلام با وجود کوهستانی بودن منطقه در زمستان مه‌آلود و در تابستان بر اثر گرمای شدید دشت و سوختن علفها و وزش بادها از دشت به کوه غبارآلود است. لذا می‌توانگفت رویهم رفته در بخش کوهستانی هشت ماه و در بخش تپه کوهی و دشتها سه الی چهار ماه هوایی خوش وجود دارد.
میزان بارندگی در مناطق شمال و شمال شرقی حدود 250 میلیمتر می‌باشد که در مقایسه با متوسط نزولات آسمانی کشور جزء مناطق نسبتاً پر باران است.
وجود جنگل که قسمت اعظم منطقه را در بر گرفته باعث اعتدال آب و هوا در منطقه است.
پوشش گیاهی استان ایلام:
پوشش گیاهی منطقه ایلام که تحت تاثیر دو عامل مهم اقلیمی (طول مدت گرما و رطوبت موجود در هوا) قرار می‌گیرند، به سه دسته کلی زیر تقسیم می‌شوند که نوع غالب و مشخص گیاهی این منطقه را تشکیل می‌دهند.15
الف) جنگل، درختچه‌ها و درختان:
اقلیم گرم و مرطوب استان ایلام، پوشش گیاهی و جنگل قابل ملاحظه‌ای را بوجود آورده است.
ایلام جزء مناطق جنگلی ایران است و این جنگلها نیمه انبوه و درختان آن در ارتفاع بین 200 تا 500 متری بیشتر از نوع بلوط و در ارتفاع پایین‌تر انار، انجیر وحشی، آقاقیا و حتی مو است. در ارتفاعات کوچک و بزرگ گروه افرا، بلوط و بالای جنگلها انواع گیاهان از خانواده گندمیان دیده می‌شوند.
شکوه جنگلها در دامنه‌ها و بدنه تند شیب کوهها منظره بدیعی در زمستان و بهار به این منطقه می‌بخشد که جنبه توریستی آن فوق‌العاده بوده و می‌تواند مورد بهره‌برداری جدی قرار گیرد.
در مجموع حدود 1، 700، 000 هکتار از اراضی استان ایلام پوشیده از جنگل و مراتع است که از این مقدار 500، 000 هکتار آن جنگل و مرتع مشجر، و بقیه آن مراتع غیر مشجر است.
جنگلها و درختچه‌ها و درختان ایلام عبارتند از:
بلوط، بنه و بادام، درختان و درختچه‌های چنار، سنجد، گلابی، محلب، کیکم دیو، آلبالو، پده و کناره.
ب) گیاهان طبی:
در استان ایلام و اقسام گیاهان طبی از قبیل گیاهان رنگی، طبی، و صمغی یافت می‌شود.
ج) مراتع و چراگاهها:
نواحی غرب ایران از جمله منطقه ایلام و لرستان از نظر پوشش گیاهی بعد از مناطق ساحلی دریای خزر قرار دارند و برخی از مراتع مهم ایران در این نواحی واقع شده است.
استان ایلام دارای مرتع گرمسیری بدون برف و سرمای زیاد است ولی کوههای مرتفع آن چراگاههای تابستانی گوسفندان ایلام را تشکیل می‌دهند، از این رو یکی از مراکز مهم گله‌داری کشور است.
د) سوانح طبیعی:
علاوه بر جنگها و غارتگریهایی که از قدیم در سرزمین ایلام اتفاق افتاده است، حوادث و سوانحی در این ناحیه رخ داده است.
مسعودی می‌نویسد:
«در دیماه 334 هجری قمری در سیمره زلزله‌ای پدید آمد و آن شهر را ویران کرد».
مولف احسن التفاهیم، تاریخ وقوع زلزله را سال 258 هجری ذکر کرده می‌نویسد:
«در سیمره صدای عظیمی بلند شد و همان روز صدای عظیم تری شنیده شد و زلزله شهر را تکان داد و بیشتر شهر خراب شد.» (تلفات این زلزله را بیست هزار نفر نوشته‌اند)
مورگان باستان‌شناس فرانسوی درباره علت ویرانی سیمره می‌گوید:
«سکه‌های یافت شده از جمله سکه‌های خسرو سوم و از جانشینان او می‌باشند و در اینجا (شهر سیمره) مسکوکات عربی یافت نمی‌شد و دلیل آن این است که به هنگام فتح و اشغال، این سکه‌ها توسط ساکنان به جای مانده و ساکنان بوقت ترک محل، شهر را آتش زده یا آنکه سپاهیان به محض ورود به منطقه، آنرا ویران ساخته‌اند».
راوینسون در سفرنامه خود می‌گوید:
«سیمره در اثر زلزله هولناکی که در سال 258 هجری قمری اتفاق افتاد ویران گردید و بیش از بیست هزار تن از اهالی آن کشته شدند».
شهر ایلام در منطقه بزرگ زلزله خیز قرار دارد. در عین حال بر اساس مدارک و گمانه‌های موجود در دهه‌های اخیر، تاکنون از کانونهای زلزله خیز به دور بوده است. با این حال زلزله‌های ثبت شده از سال 1900 میلادی تاکنون نشان می‌دهد که بزرگی این زلزله بین 5/5 و 6 ریشتر است که قادر به اعمال شدتی معادل 7 مرکالی و شتابی هم عرض 13% شتاب ثقل در حادثه می‌باشند.
با توجه به برآوردی که برای دوره برگشت قطعه سایز موتکتونیکی که شهر ایلام را نیز در بر می‌گیرد انجام گرفته است (احمدی و نوروزی) برای زلزله‌هایی با بزرگی 6 و 5/6 و 7 ریشتر زمان برگشتی برابر 8، 26 و 78 سال تخمین زده می‌شود. در سطح منطقه گسلهایی کوچک و خطواره‌ای مشاهده می‌شوند که وجود این خطواره‌ها احتمالاً در وقوع زلزله‌های محلی قابل تأمل است.
با این وجود در منطقه ایلام گسلهای عمده‌ای مشاهده نمی‌شوند. هر چند که با وجود گسلهایی چون گسل مروارید در شمال شرقی شهر و گسلهای پیرانشهر در شمال غربی مریوان و گسل نفت‌شهر در منطقه نفت‌شهر و ادامه گسل زاگرس در شمال شرقی منطقه، از نظر بیان موقعیت منطقه ایلام قابل ذکر است.
با توجه به این امر که نیروها یا ارتعاشات ناشی از زلزله از طریق خاک زیر ساختمان منتقل می‌گردد، پیشنهاد می‌شود در محاسبات مربوط به سازه ساختمانها مقاومت خاک و تحمل زمین و اصول فنی و اجرایی پی‌سازی و کرسی‌چینی و چگونگیاتصال صحیح پی به دیوارها و پوششها رعایت گردد.
مشخصات زلزله‌های به وقوع پیوسته در استان ایلام
تاریخساعتطول و عرض جغرافیاییشدت زلزله (ریشتر)محل وقوع زلزله15/07/1917
22/01/1932
28/08/1936
28/08/1941
12/03/1945
23/10/1958
25/10/1962
18/12/196748/17
17/04
50/19
35/18
38/01
43/15
49/21
49/225/46-5/33
0/47-0/33
5/46-5/33
3/37-4/33
3/37-4/33
2/46-6/33
0/46-6/33
9/46-6/33-
5/6



1/5

-50 کیلومتری جنوب شرقی ایلام
30 کیلومتری شهر پهله
50 کیلومتری جنوب شرقی ایلام
80 کیلومتری شمال دره‌شهر
80 کیلومتری شمال دره‌شهر
40 کیلومتری غرب شهر ایلام
40 کیلومتری غرب صالح آباد
30 کیلومتری شمال سومار
موقعیت جغرافیایی و شرایط آب و هوایی
شهر ایلام با ارتفاع 1319 متر از سطح دریای آزاد، عرض جغرافیایی 33 درجه و 38 دقیقه و طول جغرافیایی 46 درجه و 26 دقیقه در غرب کشور و در دامنه‌های جنوب غربی رشته کوه زاگرس واقع شده است.16
در نقشه پهنه‌بندی اقلیمی مسکن و محیط‌های مسکونی، ایلام در گروه 2 اقلیمی و در زیر گروه نسبتاً سرد معتدل واقع شده است که از ویژگیهای اقلیمی آن نسبتاً سرد بودن هوا در زمستان و معتدل بودن آن در تابستان است. بنا به تعریف در شرایط نسبتاً سرد، علی الرغم آنکه در شبهای زمستان برای گرم نگه داشتن فضاهای داخلی، استفاده از وسایل گرم کننده ضروری است اما در روزهای فصل زمستان و حتی در روزهای سردترین ماه سال، امکان گرمایش خورشیدی وجود دارد. شرایط معتدل تابستانی این اقلیم امکان آن را فراهم می‌سازد که با استفاده از عملکرد حرارتی مصالح ساختمانی سنگین، فضاهای داخلی را در این فصل بطور طبیعی در حد آسایش خنک نگه داشت.

شهر ایلام دارای ایستگاه هواشناسی از نوع کلیماتولژی است و در این گزارش بمنظور بررسی دقیق شرایط آب و هوایی ایلام از معدل 12 ساله آمار آب و هوایی این ایستگاه استفاده شده است.
Station no :32
Station name :ilam
Latitude :33 38
Longitude :46 26
Neight (M) :1319
Station type :clmatological
Tears 1966 67 68 69 70 71 75 76 77 78 81 82
janfebmaraprmayjunjulaugsepoctnovdecyear10.210.715.419.826.332.835.735.132.024.817.112.022.70.10.43.57.712.616.719.516.315.810.85.31.49.45.25.59.413.819.524.827.627.223.917.811.26.716.010.110.311.912.113.716.116.215.816.214.011.810.613.274.074.066.057.054.343.040.040.042.053.062.070.056.356.055.045.044.034.025.022.024.024.031.043.052.037.9118.4118.6111.683.137.90.90.90.00.131.084.487.0674.2
دما و رطوبت هوا
بر اساس معدل 12 ساله آمار ایستگاه کلیماتولژی ایلام، دمای هوا در سردترین ساعات از سردترین ماه سال 1/0 و در گرمترین ساعات این ماه 2/10 درجه سلسیوس بوده است. همانطور که ملاحظه می‌شود، حتی در سردترین ماه سال، بطور متوسط دمای هوا به زیر صفر نمی‌رسد. در طول این دوره آمارگیری، پایین‌ترین متوسط حداقل دمای هوا 3- درجه و بالاترین متوسط دما 39 درجه سلسیوس گزارش شده است.17
در نمودار، منحنی تغییرات متوسط حداقل و متوسط حداکثر دمای هوا در طول ماههای مختلف سال نشان داده شده است. همانطور که ملاحظه می‌شود، حتی در سردترین ماههای سال (فصل زمستان) متوسط حداکثر دمای هوا بالاتر از 10 درجه سلسیوس بوده است. بنابراین، در طول روزهای زمستان، مشکلی از نظر برودت وجود ندارد. در تابستان هوا به مرور گرمتر می‌شود و در گرمترین ماه سال به 7/35 درجه سلسیوس می‌رسد. در هر سه ماه فصل تابستان، متوسط حداکثر دمای هوا بالاتر از 32 و متوسط حداقل آن بالاتر از 16 درجه سلسیوس است. در طول این ماهها رطوبت هوا نیز کاهش می‌یابد و در گرمترین ساعات از روزهای این سه ماه به 22% درصد می‌رسد. با توجه به دمای هوا در این ساعات میزان رطوبت موجود در هوا پایدار نیست و به همین دلیل هوای ایلام در تابستان خشک نیست. بالا نبودن رطوبت هوا و شفاف بودن آن در شبها، به سرعت باعث کاهش دمای هوا می‌گردد، به طوری که در گرمترین ماه سال (مرداد)، نوسان روزانه دمای هوا به بیش از 16 درجه سلسیوس می‌رسد18
بارندگی
پس از سواحل شمالی، مناطق مرتفع شمال غربی و غرب، از مناطق پر باران کشور محسوب می‌‌شوند. همانطور که در جدول قابل مشاهده است، که مقدار سالانه بارندگی در ایلام 2/674 میلیمتر است. مقایسه تغییرات سالانه بارندگی در ایلام نشان می‌دهد که گرچه مقدار سالانه بارندگی در طی سالهای متفاوت متغیر است، اما به طور کلی در تمام سالهای این دوره آمارگیری مقدار سالانه، قابل توجه بوده است. در طول این دوره 12 ساله سال 1978 با کل بارندگی 5/427 میلیمتر خشکترین و سال 1967 با 1107 میلیمتر پر بارانترین سال بوده است. علاوه بر تغییرات سالانه، میزان بارندگی در طی فصلهای مختلف نیز متفاوت است. همانطور که در نمودار قابل مشاهده است عمده‌ترین مقدار سالانه بارندگی در ایلام در فصل زمستان و بهار صورت می‌گیرد و در طی دوره (اول دی الی اول فروردین) با بارندگی 111 الی 118 میلیمتر پر باران‌ترین ماههای سال بشمار می‌روند. در فصلهای پاییز و تابستان مقدار باراندگی به ترتیب به حداقل خود می‌رسد. در این میان ماههای خرداد الی شهریور تقریباً بدون بارندگی، خشکترین ماههای سال محسوب می‌شوند. در ایلام مقدار حداکثر بارندگی انجام شده در طی یک روز نیز بسیار زیاد است، همانطور که در جدول (1) مشخص شده است، بر اساس آمار 12 ساله در یک روز 113 میلیمتر بوده است.

Leave a Comment