–109

بسم الله الرحمن
الرحیم
« بسمه تعالی» دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
گروه پرستاری
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد
عنوان
تاثیر اجرای برنامه خود مدیریتی بر درد زانو ،خودکارآمدی مراقبت از خود و عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد نگارنده
نیلوفر میرزایی
استاد راهنما
دکتر فرحناز محمدی
استاد مشاور
دکتر کیان نوروزی
استاد مشاور آمار
دکتر اکبر بیگلریان
خرداد139۴
شماره ثبت:۹۱۱۶۹۹۰۱۲
سپاس
از اساتید محترم راهنما و مشاور :
سرکارخانم دکتر فرحناز محمدی
جناب آقای دکتر کیان نوروزی
جناب آقای دکتر اکبر بیگلریان
و
جناب آقای دکتر سعید حمدزاده
چکیده
هدف : این پژوهش با هدف تعیین تاثیر برنامه خود مدیریتی بر درد زانو ،خودکارآمدی مراقبت از خود وعملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت زانو انجام شد.
روش مطالعه :این پژوهش یک مطالعه نیمه تجربی پیش و پس آزمون با گروه کنترل از نوع کاربردی است که در سال ۱۳۹۳ در درمانگاه ارتوپدی شهر خرم آباد بر روی ۸۰ مددجوی سالمند مبتلا به استوآرتریت زانو انجام شد.نمونه ها بصورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل : پرسشنامه مشخصات دموگرافیک ،مقیاس آنالوگ دیداری درد ،پرسشنامه عملکرد و پرسشنامه خودکارآمدی می باشد .مداخله شامل آموزش برنامه خودمدیریتی ۴هفته هر هفته ۱جلسه ۷۰ دقیقه ای می باشد.بعد از مداخله بیماران به وسیله تماس تلفنی در منزل پیگیری میشوند . مداخله مشتمل بر: ارائه اطلاعاتی در زمینه بیماری ،تشخیص،درمان،برنامه رژیم غذایی، روشهای کاهش درد و تمرینات ورزشی. پرسشنامه ها بعد از مداخله تکمیل شد و از طریق نرم افزار SPSS وبا استفاده از روشهای آماری کای دو، تی مستقل و آنالیز واریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت .
یافته ها : در تجزیه و تحلیل داده ها ، تفاوت معنی داری بین میانگین درد زانو ،عملکرد و خودکارآمدی قبل از مداخله، بین دو گروه مداخله و کنترل نشان نمی دهد (p>0/05) . این در حالی است که بعد از مداخله در میانگین درد زانو ،عملکرد و خودکارآمدی در دو گروه مداخله و کنترل تفاوت آماری معنی داری دیده شد(P<0/05) .
نتیجه گیری : نتایج نشان داد اجرای برنامه خودمدیریتی در بهبود وضعیت درد زانو ،عملکرد و خودکارآمدی بیماران مبتلا به استوآرتریت زانو موثر می باشد ، لذا به کارگیری این روش غیردارویی و حمایتی می تواند مفید بوده و به عنوان یک روش موثر،جهت مدیریت بیماری و مشکلات ناشی از بیماری استوآرتریت زانو و توانمندسازی آنان بکارگرفته شود.
کلیدواژه ها : استوآرتریت زانو، درد ، عملکرد، خودکارآمدی، خودمدیریتی، سالمندان
154686043497500
1731645108585فصل اول
بیان مسئله
اهمیت و ضرورت
اهداف پژوهش
فرضیه پژوهش
سوالات پژوهش
تعاریف واژه ها
محدودیتهای پژوهش
00فصل اول
بیان مسئله
اهمیت و ضرورت
اهداف پژوهش
فرضیه پژوهش
سوالات پژوهش
تعاریف واژه ها
محدودیتهای پژوهش

مقدمه:
افزایش امید به زندگی و کاهش میزان باروری باعث افزایش تعداد افراد سالمند در سراسر جهان گردیده است بگونه ای که پیر شدن جمعیت به یکی از مهمترین چالش های بهداشت عمومی در سالهای کنونی تبدیل گشته است(1) . به نظر روانشناسان، سالمندی دوره ای از زندگی است که معمولا از سن ۶۰تا ۶۵سالگی اغاز میشود .سالمندی به هیچ وجه بیماری تلقی نمی شود بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر در گذرگاه زندگی و مسیر طبیعی رشد است(۲). برای تعریف سالمندی از نظر سنی نقطه برشی که مورد توافق همه باشد وجود ندارد در کشورهای توسعه یافته سن 65 سالگی که دران فرد شرایط دریافت حقوق بازنشستگی پیدا میکند به عنوان سن سالمندی در نظر می گیرند.سازمان ملل متحد سن 60سالگی را به عنوان نقطه برش پذیرفته است(۳). افزایش جمعیت سالمند مختص کشورهای پیشرفته نیست بلکه پدیده ای است که کشورهای توسعه یافته ودر حال توسعه هر دو با آن مواجه اند. در کشور ایران نیز بررسی ها و شاخص های آماری حکایت از رشد پرشتاب جمعیت سالمند می کند بطوری که پیش بینی میشود که جمعیت سالمند ایران تا سال 2025 به 5/10 درصد و تا سال 2050 به 7/21 درصد برسد. با افزایش جمعیت سالمندان مشکلات سلامت آنان نیز افزایش یافته و ضرورت توجه به مشکلات آنان را افزایش می دهد(۴).
۱-۱. بيان مساله
افراد سالمند بطور فزاینده ای در معرض بیماریهای مختلف قرار دارند زیرا تغییرات فیزیولوژیکی که در طی فرایند سالمندی رخ می دهد مثل تغییرات مشخص در سیستم های مختلف بدن(قلبی عروقی،عضلانی اسکلتی، گوارشی،تنفسی و…)عملکرد طبیعی بدن راضعیف می سازد(۵)و توانایی سالمندرا در مراقبت از خود کاهش میدهد که این امر احتمال افزایش ابتلا به بیماری ها ومرگ ومیر رادر سالمندی به همراه دارد(۶). بعد از سن میانسالی هر ساله بطور میانگین5/1درصد از کارائی عملکرد جسمی وذهنی افراد کاسته میشود.به این ترتیب وقتی فرد به سن 70سالگی می رسد26درصد از تواناییهای خود را از دست میدهد.و اکثر مردم با رسیدن به کهنسالی با ناتواناییهاو بیماریهای متعددی روبرو میشوند.یکی از این بیماری های شایع استئوآرتریت است که عملکرد سالمندان را متاثر میکند(۷).
بیماری های مزمن از جمله مشکلات شایع بهداشتی در سراسر جهان به شمار میرود( ۸ )که عادات و رفتارهای بهداشتی افراد بطور چشمگیری بر میزان ابتلا و شدت آنها تاثیر دارند(۹ ). بیماری های مزمن یکی از نگرانیهای اصلی و مهم در جمعیت سالمندان است و شیوع بیماری های مزمن در جمعیت سالمندان در حال افزایش است(۱۰). افزایش جمعیت سالمندان و شیوع بیماری های مزمن، یک چالش اصلی در سیستم مراقبت و سلامتی محسوب میشود. ارتریت یکی از بیماریهای مزمن شایع است(1۱) و استئوارتریت شایع ترین بیماری مفاصل در سراسر دنیا است( ۱۲).استوآرتریت بعنوان آرتریت دژنراتیو شناخته می شود که با کاهش پیشرونده غضروف مفصلی به همراه نوسازی استخوان ساب کندرال و حاشیه مفصل و یک سری تغییرات زیستی در سینوویوم مشخص میشود(۱۳) که باعث درد، ناتوانی،خشکی مفاصل و تغییر شکل مفاصل میشود(۱۴) . استئوآرتریت ممکن است اولیه ، ایدیوپاتیک ، یا ثانویه به دنبال تروما،عفونت، جراحی و سایر بیماریها باشد. درمانهای شایع در استئوارتریت شامل : درمانهای دارویی مانند:استفاده از داروهای ضد درد و ضد التهابی، استامینوفن،ضد التهاب های غیر استروئیدی و مخدرها ودرمانهای غیر دارویی و عمل جراحی است(۱۵). اگرچه اعمال جراحی مانند تعویض مفصل در تقلیل میزان درد و بهبود عملکرد در استئوآرتریت پیشرفته ، موثر هستند ولی به سبب خطرات جراحی، تنها گروه اندکی از بیماران، استفاده از این روشها را ترجیح می دهند. درمان غیر دارویی بیماران مبتلا به استئوارتریت در انجمن آرتریت روماتوئید شامل : آموزش بیماران ، کنترل وزن ، ورزش ، درمانهای فیزیکی است(۱۶ ).شیوع و بروز استئوآرتریت با افزایش سن افزایش می یابد. در ایران 25% افراد بالای 65 سال به استئوآرتریت مبتلا هستند و مفاصل زانو شایعترین مفاصل درگیر در این بیماری هستند.( ۱۷).استئوآرتریت از مهمترین علل منتهی به ناتوانی است که در ایالت متحده تقریبا 43 میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده است . بطوریکه 24 % از کل ترخیص های بیمارستانی و 4 هزار روز مراقبت در بیمارستان را به خود اختصاص داده است . این مبتلایان 9/38 میلیون بار مراجعه به مطب پزشکان ، 9/2 میلیون بار به درمانگاه ها و 2/2 میلیون بار مراجعه به اورژانس ها را دارند ( ۱۸ ). استئوارتریت در زنان شایع تر از مردان است. تخمین زده شده است که در امریکا 15- 10 % افراد بالای 35 سال و 45 -30 % افراد 65 سال به استئوارتریت زانو مبتلا هستند(۱۹ (.
سن قوی ترین عامل خطرساز برای این بیماری است.از عوامل خطرساز دیگر این بیماری می توان به چاقی، نوع شغل، بیماریهای متابولیک و تروما اشاره کرد.این بیماری موجب اختلال در قدم زدن ، بالارفتن از پله و تحمل وزن می شود که به نوبه خود سبب محدودیت حرکتی به ویژه در افراد سالمند می گردد(۲۰ ). در امریکا حدود یکصد هزار نفر به علت استئوآرتریت زانو یا ران بدون کمک قادر به رفت و آمد بین رختخواب و دستشویی نیستند. هیچ دارویی یافت نشده است که باعث جلوگیری، تاخیر بیماری و برگشت تغییرات پاتولوژیک ناشی از استئوآرتریت در انسان شود .با این حال استئوآرتریت که شایع ترین وضعیت محدودکننده فعالیت در بین افراد مسن است، نسبت به تعدادی از بیماری ها که جدی تر تلقی می شوند مانند سرطان یا سکته مغزی، می توان آن را مسئول موارد بیشتری از ناتوانی کامل در افراد مسن در نظر گرفت(۲۱). مطالعات گذشته نشان داده است که دردهای فیزیکی مانع اصلی برای فعالیت فیزیکی در سالمندان است . در دوره سالمندی این سوء برداشت وجود دارد که استئوآرتریت یک پیامد طبیعی پروسه افزایش سن است ولی مطالعات نشان می دهد که اگرچه افزایش سن یک عامل خطر قوی برای بیماری استئوآرتریت است ولی باعث ایجاد استئوآرتریت نمی شود و همه سالمندان به آن مبتلا نیستند (۲۲-۲۱).
یکی از رویکردهای اخیر در درمان و مراقبت استئوآرتریت خودمدیریتی است .تعاریف متعددی از خودمدیریتی در بیماری های مزمن ارائه شده است اما تعریف ذیل تقریبا تمام مفاهیم خودمدیریتی را در بر میگیرد . در رویکرد خود مدیریتی، افراد به انجام فعالیتهایی که موجب ارتقاء سلامت می شوند، ترغیب شده و علائم و نشانه های بیماری را کنترل و درمان می کنند و بر اتخاذ روشهایی که بر عملکرد ، احساسات و ارتباطات بین فردی و تبعیت از رژیم درمانی اثر می گذارند ، تشویق می شوند(۲۳ ).همچنین خودمدیریتی یک استراتژی است که فرد بتواند توالی رفتار خود راحفظ کند یا یک رفتار مثبت ویا مهارت را افزایش دهدو یا یک رفتار نامناسب را کاهش دهد .در صورت موفقیت در یادگیری خودمدیریتی ، افراد ضرورت تغییر در رفتار یا سبک زندگی را احساس خواهند کرد (۲۴).خودمدیریتی بهترین روش برای متقاعد کردن بیماران به انجام تغییرات رفتاری و درمان دارویی در دوره زمانی طولانی می باشد. در صورتیکه بیماران مزمن از اجرای برنامه خود مدیریتی اجتناب کنند در مراقبت از خود به صورت فعال شرکت نکننددسترسی به نتایج مثبت بالینی سخت و یا غیر ممکن خواهد بود(۲۵) .در برنامه خودمدیریتی که یکی از روشهای توان بخشی است ، تمام فعالیتهای مراقبتی و درمان بر بیمار تاکید دارد و بیمار نقش اصلی و محوری دارد و هدف آن دستیابی به حداکثر استقلال ، خود تصمیم گیری و بهبود سلامت فرد مبتنی بر توانایی ها و شیوه زندگی فرد است .خودمدیریتی استئوآرتریت ، فرایندی است که طی آن دانش ، مهارت و توانایی لازم برای رفتارهای خودمدیریتی تسهیل می گردد(۲۶) . دانشگاه استنفورد مبدا برنامه های خودمدیریتی در بیماران مبتلا به آرتریت می باشد . روش اجرای برنامه خودمدیریتی به شکل: آموزش چهره به چهره ، ارتباط فردی و گروهی و یا از طریق اینترنت می باشد(۲۷ ). از این رو برنامه های خود مدیریتی که برای کنترل بیماری های مزمن ارائه گردیده است باعث پیشگیری و حتی تاخیر انداختن ناتوانی در افرادی که بیماری های مزمنی چون آرتریت ،بیماری های قلبی و یا فشارخون دارند ، می شود(۲۸). مداخلات خود مدیریتی برای بسیاری از بیماریهای مزمن مورد توجه واقع شده است ولی طول برنامه و روش اجرای آن بین بیماری های مختلف بطور قابل توجهی متفاوت است(۲۹).
آموزش یک تعیین کننده اصلی سلامتی است و بخوبی مشخص گردیده افرادی که از عدم سلامتی و بیماری رنج می برند تنها فقیرترین افراد از نظر مالی نیستند بلکه کم اطلاع ترین افراد از نظر آگاهی می باشند(۳۰) . بر طبق تجارب بدست آمده در کشورهای پیشرفته و در حال پیشرفت ، آموزش و برنامه های آموزشی باعث بهبود بهداشت و سلامت عمومی می گردد. و این مسئله بر نیاز به همکاری متخصصین بهداشتی برای طراحی مداخلات آموزشی و برنامه های تغییر رفتار موثرتر جهت ارتقای رفتارهای سلامتی بخش تاکید دارد(۳۱) . مطالعه روزانه مراقبت های بهداشتی مشخص نموده اند که فقط قسمت کوچکی از بیماری ها بوسیله کادر تخصصی درمان می شود در حالیکه اکثر بیماری ها توسط خود فرد و خانواده شان درمان می شود(۳۲).توانمند نمودن بیمار از طریق اموزش خودمدیریتی دانش و مهارت فرد را برای تصمیم گیری و حل مشکلات مربوط به خود ارتقاء می دهد(۳۳).
درد زانو در میان بیماران مبتلا به استوآرتریت شایع است و به ویژه در بین افراد سالمند بیشتر مشاهده می شود. درد در مفصل گرفتار در انتهای روز بدتر شده و با کار گرفتن مفصل تشدید می شود و با استراحت کاهش می یابد. در بیماران مبتلا به استئوارتریت مدیریت درد مهم است زیرا بیشتر افراد به علت ترس از درد از فعالیت اجتناب می کنند. تعدادی از افراد مبتلا به استئوارتریت به داروهای ضد درد وابسته هستند ولی به دلیل عوارض آنها، از این دسته داروها ناراضی هستند(۳۴ ).
جمعیت درد سالمندان امریکا، آموزش بیماران ، ورزش و تجویز استامینوفن را بعنوان درمان درد ناشی از استئوآرتریت در سالمندان میشناسد . جمعیت سالمندان امریکا پیشنهاد می کند که سالمندان برای تسکین دردناشی از استئوآرتریت از ضدالتهاب های غیراستروئیدی استفاده نکنند زیرا عوارض جدی و نامطلوبی در اثر استفاده از آنها در سالمندان ایجاد می شود (۳۵). در برنامه خودمدیریتی روشهای کاهش درد، جهت کاهش درد زانو و در نتیجه بهبود حرکات به بیماران آموزش داده می شوند .
افرادی که به بیماری استوآرتریت زانو مبتلا می شوند همواره از درد زانو شکایت دارند  و در انجام کارهای روزمره خود دچار ناتوانی می شوند و عملکرد آنها کاهش می یابد.یک علامت بارز بیماری، خشکی و سختی در حرکت بعد از یک دوره بی حرکتی و عدم استفاده از مفصل است مثلا بعد از برخاستن از صندلی . در حالت شدیدتر بیماری به دلیل از بین رفتن عــضروف مفصلی بـــه دلیل سایش استخوانی درد در حــالت استراحت و محدودیت حرکت هم ایجاد می شود(۳۶). بیماری استوآرتریت زانو در نتیجه ی به کار بردن شیوه های اشتباه در فعالیت های روزمره در سنین جوانی به وجود می آید و در سنین بالاتر که بدن دچار ضعف و ناتوانی بیشتری می شود امادگی برای ابتلا به استوآرتریت زانو بیشتر می شود. مفاصل زانو ظرفیت محدودی دارند و کار کشیدن زیاد از آنها نتیجه‌ای جز تخریب ندارد. مهم‌ترین عامل بروز استوآرتریت، سبک نادرست  زندگی و عادت‌‌های حرکتی غلط است(۳۷). با اجرای برنامه خودمدیریتی، آموزش تمرینات ورزشی مناسب زانو و آموزش عادت های حرکتی درست ، میتوان تا حدی عملکرد زانوی این بیماران را بهبود بخشید .
خودکارامدی به عنوان مفهوم مرکزی خود مدیریتی عبارت است از اعتمادی که شخص به توانایی اش برای پیگیری یک رفتار دارد . به عبارت دیگر، خودکارمدی ، اطمینان خاطر فرد نسبت به خود در انجام یک فعالیت خاص می باشد . احساس خودکارامدی پیش نیاز مهمی برای تغییر رفتار است(۳۸) .خودکارآمدی می تواند عملکرد شخص را پیش بینی نماید و به عنوان نتیجه ای از یادگیری، تجربه و بازخورد ، تغییر یابد. که میزان تغییرات خودکارآمدی با شیوه رفتار فرد ارتباط مستقیم دارد(۳۹). به نظر میرسدکه در مدیریت استوآرتریت خودکارآمدی اهمیت بسیار زیادی داشته باشد . دوره های غیرقابل پیش بینی و فعالیت متغیر بیماری می تواند باعث شود این بیماران ، بیماریشان را غیر قابل کنترل ببینند که این امر منجر به پایین آمدن خودکارآمدی آنان در مدیریت بیماری می گردد(۴۰).
تلاش جهت تسکین درد بیمار همیشه جزء مهمی از مراقبت جامع در نظر گرفته شده است .حفظ بالاترین سطح عملکرد ممکن نیز هدف مهمی در مراقبت می باشد.آموزش بیماران که با هدف اصلی کمک به بیمار و خانواده جهت کسب توانایی خودمدیریتی برای به حداکثر رساندن عملکردها،احساس خوب بودن، کاهش درد و افزایش خودکارآمدی انجام می شود،جایگاه و اهمیت خاصی در برنامه درمانی بیماران دارد و تعلیم یک برنامه خودمدیریتی برای همه ی بیماران مبتلا به بیماری های مزمن از جمله استئوآرتریت می تواند راه مفیدی برای پرستاران باشد(۴۱). مطالعه ی حاضر به بررسی تاثیراجرای برنامه خود مدیریتی بر درد زانو ،خودکارآمدی مراقبت از خود و عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم آباد در سال 139۳ میپردازد.
۱-۲. اهميت و ضرورت:
ارتقاء سلامت، علم و هنر کمک به مردم برای تغییر شیوه زندگی و حرکت به سوی مناسب ترین حالت سلامتی است .تغییرات شیوه زندگی به واسطه کوشش های افزایش آگاهی،تغییر رفتار و خلق محیط حمایتگر میتواند به عملکرد مناسب بهداشتی منجر شود .از انجاییکه 50 درصد بیماری های مزمن قابل پیشگیری می باشند، رفتار بهداشتی در مرکز ثقل برنامه های ارتقاء سلامت قرار دارد . اجتناب از سوء مصرف مواد، الکل ، ترک سیگار ، ورزش کردن ، کنترل وزن و خودمدیریتی همه از طریق تغییر رفتار امکان پذیر است. ارتباطات محکمی بین عملکرد فیزیکی ، روانی ، شناختی ، اجتماعی و شیوه زندگی افراد وجود دارد . اگر افراد شیوه زندگی خود را به روش صحیح تغییر دهند، فواید قابل توجهی در رابطه عملکرد بهتر در آنها حاصل میگردد(۴۲).
تاکنون برنامه آموزش خودمدیریتی برای افراد با بیماری های مزمن : دیابت ملیتوس ، فشارخون و آسم طراحی شده است . برنامه خودمدیریتی در این بیماری ها بر درمان و پذیرش بیماری متمرکز است (۴۳ ). مطالعات نشان دادند که برنامه های خودمدیریتی در بیماری های مزمن مختلف مدنظر بوده اند بطوریکه در بیماران روماتوییدی در کاهش درد و التهاب مفصل و بهبود تحرک موثر بوده است .در بیماران آسمی، مداخلات خودمدیریتی،استفاده موثر از دارورا بهبود بخشید .مداخلاتی که در مبتلایان به دیابت ملیتوس صورت گرفته است ، منجر به ارتقای مشارکت و بهبود کیفیت زندگی بیماران شده است و نتایج کوتاه مدت درمان را ارتقاء بخشیده است .مداخلات خود مدیریتی در کنترل فشارخون و کاهش دفعات بستری ، بهبود کیفیت زندگی وطولانی شدن مدت زمان انجام ورزشهای هوازی و بی هوازی ، کاهش اقامت در بیمارستان، کاهش تعداد ویزیت پزشک موثر بوده است .استفاده از اصول خودمدیریتی به شکل طراحی اهداف قابل دستیابی ، حمایت و پیگیری در دستیابی به اهداف درمانی و کنترل ریسک فاکتورهای قلبی- عروقی در زمینه کاهش فشارخون و کلسترول خون موثر بوده است (۴۳-۴۴).آموزش خود مدیریتی باعث شرکت فعالانه بیمار در امر مراقبت از خود و افزایش مسئولیت پذیری بیمار در کنترل علائم و عوارض شده و کمک میکند که فرد بتواند تا حد زیادی استقلال خود را حفظ کند و باعث افزایش کارایی فرد می شود و این امر باعث می شود که وابستگی بیماران به کادر درمانی و سایر افراد و خانواده کاهش یابد و هزینه های هنگفت بستری شدن مکرر بیماران نیز کاهش و از اشغال بیهوده تختهای بیمارستانی جلوگیری شود. اگرچه برنامه های خودمدیریتی استئوارتریت در کشورهای متفاوتی مانند :امریکا و هنگ کنگ موثر بوده است ولی برنامه های مشابهی نیاز است که بر اساس فرهنگ جوامع مختلف طراحی شده باشد و با گروه های قومی سازگار باشد(۴۵).
بررسی مطالعات مختلف توسط محققین آشکار کرد که با وجود شواهد دال بر اثربخشی، برنامه ی خودمدیریتی در سالمندان کمتر مورد توجه بوده است (۱و۱۷و۴۱و۴۲و۴۴و۵۰و۷۳و۹۶) و بیشتر این مطالعات در بیمارستانها و کمتر در بستر جامعه اجرا شده اند (۱و۱۳و۱۷و۴۱) و مطالعات اندکی روی خودکارآمدی بیماران انجام شده است(۹۶)و تیم مراقبتی در این مطالعات پزشک و فیزیوتراپ بودند و بر نقش پرستار تاکید نشده است(۱و۱۲و۱۳و۴۱و۵۰و۷۲و۹۶) . باتوجه به اثرات منفی بیماری استئوآرتریت بر ابعاد جسمانی، روانی و زندگی سالمندان و با توجه به افزایش بار اقتصادی ناشی از این اختلال بر جامعه و خانواده استفاده از برنامه های خودمدیریتی و درمانهای غیر دارویی برای به تعویق انداختن و کاهش خطرابتلا به پیشرفت این بیماری حائز اهمیت است .از آنجاییکه انجام هر چه بیشتر مطالعاتی جهت ارتقای زمینه های خودمدیریتی از ضرورتهای بخش بهداشت محسوب می گردد(۴۵) و با توجه به روند صعودی افزایش سن در جمعیت کشور و عوارض انکارناپذیر درد و محدودیت عملکرد در این بیماران، طراحی و ارائه مطالعه ی اثربخشی برنامه خودمدیریتی در بیماران استئوآرتریت میتواند با ارائه برنامه برای توانمند کردن بیماران و خانواده آنها زمینه ی ارتقاء نقشهای حرفه ای پرستاران را نیز به همراه داشته باشد . از آنجایی که در مراکز آموزشی درمانی کشورما، تقریبا برنامه مدونی برای بیماران مبتلا به استئوآرتریت گزارش نشده است ،لذا پژوهشگر برآن شد،تا با انجام چنین پژوهشی به اهمیت این امر تاکید کند و برای پرستارانی که با بیماران مبتلا به استئوآرتریت کار می کنند راه های مناسب عملی ارائه کند.
۱-۳. هدف كلي پژوهش
تعیین تاثیر اجرای برنامه خودمدیریتی بر درد زانو ، خودکارامدی مراقبت از خود و عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳
۱-۴. اهداف اختصاصي:
۱- مقایسه میانگین درد زانو سالمندان مبتلا به استئوارتریت زانو مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از اجرای برنامه خودمدیریتی در و بین گروههای مداخله و کنترل
۲- مقایسه میانگین خودکارآمدی سالمندان مبتلا به استئوارتریت زانو مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از اجرای برنامه خودمدیریتی در و بین گروههای مداخله و کنترل
۳-مقایسه عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت زانو مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از اجرای برنامه خودمدیریتی در و بین گروههای مداخله و کنترل
۱-۵ . هدف كاربردي
تدوین و ارائه برنامه خودمدیریتی به مراکز ارائه دهنده خدمات بهداشتی به بیماران مزمن بویژه بیماران مبتلا به استوآرتریت زانو جهت ارتقاء سلامت ،افزایش آگاهی و در نتیجه بهبود درد،ارتقاء عملکرد و خودکارآمدی سالمندان
۱-۶ . سوال های پژوهش:
1- میانگین درد زانو سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل از مداخله در گروه مداخله و کنترل چقدر است ؟
2- میانگین خودکارآمدی سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل از مداخله در گروه مداخله و کنترل چقدر است؟
3-عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل از مداخله در گروه مداخله و کنترل چقدر است؟
4- آیا میانگین درد زانو سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل به طور معنی داری متفاوت است؟
5- آیا میانگین خودکارآمدی سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ بعداز مداخله در گروه مداخله و کنترل به طور معنی داری متفاوت است ؟
6- آیا عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل به طور معنی داری متفاوت است؟
7- آیا میانگین درد زانو سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل بطور معنی داری متفاوت است ؟
8- آیا میانگین خودکارامدی سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل بطور معنی داری متفاوت است ؟
9- آیا عملکرد سالمندان مبتلا به استئوارتریت مراجعه کننده به درمانگاه ارتوپدی شهر خرم اباد در سال ۱۳۹۳ قبل و بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل بطور معنی داری متفاوت است ؟
۱-۷ . فرضیه پژوهش
اجرای برنامه خودمدیریتی ، بر درد زانو سالمندان مبتلا به استئوآرتریت زانو موثر است .
اجرای برنامه خودمدیریتی ، بر خودکارآمدی مراقبت از خود سالمندان مبتلا به استئوآرتریت زانو موثر است .
اجرای برنامه خودمدیریتی ، بر عملکرد سالمندان مبتلا به استئوآرتریت زانو اثر دارد .
۱-۸ .تعاریف کلید واژه ها
تعریف نظری: سالمند
افرادی که دارای سن ۶۰سال وبالاتر باشند سالمند شناخته می شوند(۴۶).
تعریف عملیاتی: سالمند
دراین پژوهش افرادی که سن تقویمی بالای ۶۰ سال داشته باشند.
تعریف نظری: استوآرتریت زانو
یک بیماری غیر التهابی مفصلی است که در مفاصل متحرک بوسیله تخریب غضروف مفصلی همراه با استخوان
سازی جدید در سطح و حاشیه مفاصل درگیر تظاهر می کند(4۷).
تعریف عملیاتی: استوآرتریت زانو
منطبق بر تعریف نظری است . تشخیص پزشکی مسجل استئوآرتریت که در پرونده پزشکی بیمار ثبت شده باشد.
تعریف نظری: خودمدیریتی
کسب مجموعه توانایی ها در بیماران مزمن می باشد که سبب مشارکت فعالانه و کنترل عوامل دخیل در بیماری می گردد و شامل :
– خودکنترلی علائم و فرایند فیزیولوژیک بیماری
– تصمیم گیری ، مدیریت بیماری و عوارض آن( از طریق خودکنترلی) میباشد(۴۸).
تعریف عملیاتی: خودمدیریتی
منظور از برنامه خودمدیریتی در برگیرنده آموزش نظری و عملی در حوزه خودمدیریتی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو به روش گروهی است که در طی 4 جلسه به صورت یک روز در هفته و هر جلسه به مدت ۷۰ دقیقه بصورت نظری و عملی ارائه شده و بیمار به مدت یک ماه آنرا اجراء و توسط محقق انجام آن بصورت تلفنی در منزل پیگیری میشود. آموزش شامل موارد زیر است:
1-توضیحات به زبان ساده در مورد بیماری
2- آموزش روشهای کنترل درد که شامل (استراحت دادن به زانو، استفاده از کمپرس آب گرم ،بالا نگه داشتن زانو، کاهش فعالیتهای سنگین)
3 – اصلاح روش زندگی: مانند (نشستن بر روی صندلی ، استفاده از عصا ، استفاده از تخت خواب بجای تشک بر روی زمین – استفاده از دستشویی به شکل صندلی )
4 – آموزش در مورد فواید ورزش و شیوه انجام تمرینات ورزشی مانند: (پیاده روی، تمرینات ورزشی برای تقویت عضلات زانو)
5 – آموزش رژیم غذایی مخصوص بیماری استئوآرتریت (استفاده از میوه و سبزیجات تازه،مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین سی ، ویتامین دی و کلسیم ، مصرف مواد غذایی حاوی امگا۳ ، سویا، روغن زیتون ،زنجبیل ، ،مصرف آب کافی- نوشیدن چای سبز )
تعریف نظری: درد زانو
درد یک احساس ذهنی است که در اثر محرکهای مضر در طبیعت ایجاد می شود و یکی از عمومی ترین علائم ناراحتی در افراد است و به عبارتی دیگر درد تجربه ای است احساسی و عاطفی که با آسیب های شدید بافتی و روانی توام است یا بر حسب چنین نیازی ارزیابی می گردد(۴۹).
تعریف عملیاتی: درد زانو
منظور از درد در این پژوهش امتیازی هست که از طریق بررسی با ابزار ارزیابی درد زانو در سالمندان کسب میکند. برای بررسی شدت درد از مقیاس آنالوگ دیداری درد استفاده می شود.بدین ترتیب که از بیماران خواسته میشود که به شدت درد زانو خود طبق خط کش مدرجی که از صفر تا ده درجه بندی شده نمره دهد.عدد صفر هیچگونه دردی را نشان نمی دهد، عدد ۱ تا ۳ درد خفیف ، عدد ۴ تا ۶ درد متوسط و و عدد ۷ تا ۱۰ درد شدید را بیان می کند.
تعریف نظری: خودکارآمدی مراقبت از خود
خودکارآمدی مراقبت از خود به معنی قضاوت فرددر مورد توانایی هایش برای انجام یک عمل میباشد(۴۰).
تعریف عملیاتی: خودکارآمدی مراقبت از خود
منظور از خودکارآمدی مراقبت از خود میزان نمره ای است که شرکت کنندگان از پرسشنامه خودکارآمدی بیماران مبتلا به استئوآرتریت که بر اساس پرسشنامه خودکارآمدی بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید طراحی گردیده است،دریافت می کنند و کسب نمره بیشتر موید خودکارآمدی بیشتر بیماران است (۴۸).
تعریف نظری: عملکرد
توانایی انجام یک نتیجه یا قابلیت ایجاد آن را عملکرد گویند که قابل اندازه گیری به وسیله یک عدد یا یک ابزار می باشد(۵۰).
تعریف عملیاتی: عملکرد
منظور از عملکرد میزان نمره ای است که شرکت کنندگان از پرسشنامه عملکرد بیماران مبتلا به آرتریت، دریافت می کنند و کسب نمره بیشتر موید عملکرد بالای بیماران است (۵۱).
۱-۹. محدودیتهای پژوهش:
۱- تفاوتهای فردی در پاسخ دادن به سوالات پرسشنامه .
۲- توانایی های ذاتی افراد در پاسخ به مراقبتهای درمانی متفاوت بوده و این امر می تواند بر نتایج تحقیق تاثیر گذار باشد که کنترل آن از عهده محقق خارج است .
۳-حمایت های روانی و انجام مراقبتها توسط اعضای خانواده در مورد هر بیمار کاملا فردی و متفاوت می باشد و این مورد میتواند بر نتایج تحقیق تاثیر گذار باشد، که کنترل آن از عهده محقق خارج میباشد.
۴- شرایط محیط زندگی بر روی اجرای مداخلات در منزل موثر بود و همگون سازی آن برای محقق غیرممکن بود.
158940543243500
1755140272415فصل دوم
چهارچوب پنداشتی
مروری بر مطالعات
00فصل دوم
چهارچوب پنداشتی
مروری بر مطالعات

۲-۱ .چهارچوب پنداشتی:
چهارچوب پنداشتی این پژوهش بر اساس مفاهیم : بیماری استوآرتریت زانو‍‍، سالمندان، خودمدیریتی ، دردزانو ، خودکارآمدی مراقبت از خود ، عملکرد وابسته به زانو بنا شده است.
استوآرتریت :
استوآرتریت شایعترین بیماری مفاصل در سراسر دنیا و درگیری زانو شایعتر از بقیه مفاصل است.این بیماری بیشتر در افراد مسن دیده می شود. در برخی جوامع از جمله ایران ، به علت عادات خاص که سبب فشار بیشتر به مفصل زانو میشود، استوآرتریت زانو شایعتر بوده و در سنین پایین تر تظاهر می کند. تعداد زیادی از مراجعین به درمانگاه ها یا مطب پزشکان را بیماران با درد زانو تشکیل می دهند که رادیوگرافی انجام شده از آنها یا طبیعی است و یا تغییرات دژنراتیو را نشان می دهد. استوآرتریت (آرتریت دژنراتیو ، آرتروز ) بیماری پیشرونده ای است که مفاصل سینویال را مبتلا می کند . اکثر بیماران ، سن بالای ۶۵ سال دارند و در زنها شایعتر است (۵۲).
انواع استوآرتریت :
نوع اولیه ( ایدیوپاتیک ) : که در آن هیچ بیماری زمینه ای که در ایجاد بیماری نقش داشته باشد ، یافت نمی شود. درگیری مفاصل متعدد بوده و معمولا سیر آهسته تری دارد و پیش آگهی آن بهتر است.
نوع ثانویه : وقتی که یک فاکتور مستعد کننده زمینه ای به صورت موضعی یا عمومی در ایجاد بیماری نقش داشته باشد. درگیری تک مفصلی دارد .عوامل مستعد کننده در ایجاد بیماری شامل : علل متابولیک (دیابت) علل آناتومیک (تغییر شکل مفاصل )،علل تروماتیک ( شکستگی ، دررفتگی ،ضایعه رباط ) و علل التهابی ( آرتریت روماتویید ، آرتریت چرکی ) می باشند(۵۳). با پیشرفت پاتولوژی تدریجا علایم رادیولوژی ظاهر می شود. سیر بیماری آهسته است و معمولا چندین سال طول می کشد. در این مدت بیمار حملات چند روزه تا چند ماهه بروز علایم دارد و ارتباط مستقیمی بین علایم بالینی و رادیوگرافی وجود ندارد(۵۴).
استوآرتریت زانو :
زانو شایعترین مفصل درگیر در بدن می باشد . از نظر تشریحی، زانو به سه قسمت جداگانه تقسیم می شود که شامل تیبیوفمورال داخلی ، تیبیوفمورال خارجی و پاتلوفمورال است . درگیری قسمت داخلی و پاتلوفمورال به صورت جداگانه و یا توام شایعتر است . در زانوی طبیعی محور وزن بدن از مرکز مفصل تیبیوفمورال میگذرد اما در ضمن فعالیت که ۲-۳ برابر وزن بدن از زانو عبور میکند قسمت داخلی زانو بیشترین فشار را تحمل می کند و در خم شدن زانو فشار پاتلوفمورال به ۷-۸ برابر وزن بدن می رسد که دلیل گرفتاری بیشتر این دو قسمت از زانو در استئوآرتریت می باشد(۵۵).

بیماران مبتلا به استوآرتریت زانو در دو گروه قرار میگیرند :
جوانها ، درگیری یک زانو که به دلیل صدمات قبلی یا اعمال جراحی است.
افراد میانسال و مسن ، اغلب چاق و اکثرا زنها که درگیری قرینه مفاصل دیگر مثل دست دارند(۵۶).
عوامل مستعدکننده :
عواملی نظیر سن و جنس ، سابقه فامیلی ، چاقی ، استوپروز ،ضربه، فعالیت ها و مشاغل مختلف شانس استئوآرتریت را زیاد میکند .علاوه بر چاقی که عامل مستعدکننده در هر سه قسمت زانو است عوامل خطرآفرین دیگری هم وجود دارند. تغییرات جزیی در شکل مفصل ، ضایعه رباطها با تغییر مسیر انتقال وزن یا سطح تماس سبب بروز استوآرتریت زانو می شود .در مطالعات جدید اهمیت عوامل ژنتیکی و شغلی بررسی شده است . دو زانو نشستن در وضعیتی که وزن بدن روی زانو است عامل مستعدکننده درگیری مفصل تیبیوفمورال است . راه رفتن با کفش پاشنه بلند در خانمها سبب افزایش فشار مفصل پاتلوفمورال و قسمت داخلی زانو می شود. از این رو ممکن است زانو را مستعد استوآرتریت کند . درمان با استروژن بعد از سن ۵۰ سالگی عامل خطرساز نسبی است و سیگار کشیدن شانس ابتلا را کاهش می دهد(۵۷).
علایم بالینی :
تظاهرات بالینی عمده ی استئوآرتریت شامل درد و خشکی مفاصل و اختلال عملکرد می باشد. علل ایجاد درد شامل: التهاب غشای سینوویال، کشیدگی کپسول مفصل و تحریک پایانه عصبی می باشد. خشکی مفصل که بیشتر در هنگام صبح و پس از بیدارشدن وجود دارد، معمولا کمتر از ۳۰ دقیقه طول میکشد و با تحرک مفاصل ، کاهش می یابد.اختلال عملکرد به علت درد در هنگام حرکت و محدودیت تحرک ناشی از تغییرات ساختمانی در مفاصل، روی می دهد(۵۸).
معیارهای تشخیص استوآرتریت زانو
درصورتی که بیمار شرایط زیر را داشت می توان تشخیص استوآرتریت را مطرح کرد و در سایر موارد بایستی خیلی با احتیاط سایر علل درد زانو را بررسی نمود:
درد زانو در اکثر روزهای یک ماه قبل با علایم رادیولوژی
درغیاب علایم رادیولوژی‌، درد زانو در اکثر روزهای یک ماه قبل، با خشکی صبحگاهی کمتر از نیم ساعت و کریپتاسیون در حرکات فعال مفصل در سن بالای ۴۰ سال یا وجود علایم اختصاصی استوآرتریت در آزمایش مایع مفصلی در سن زیر ۴۰ سال (۵۹).
درمان بیماری:
اگرچه هیچ درمانی روند تخریب مفصل را متوقف نمی کند اما بعضی روش های پیشگیری در صورتی که به موقع در ابتدای سیر بیماری از آنها استفاده شود، می تواند سیر پیشرفت بیماری راآهسته سازند. روش های درمان محافظه کارانه عبارتند از : آموزش به بیمار ، استفاده از حرارت ، کاهش وزن ، استراحت دادن به مفصل و اجتناب از استفاده بیش از حد از مفصل ،استفاده از وسایل ارتوپدی به منظور حمایت از مفصل دچار التهاب(آتل، چوب دستی) و تمرینات ورزشی. افراد مبتلا به استوآرتریت اغلب از انواع روش های درمانی تکمیلی و جایگزین استفاده می کنند. این روشها شامل مکمل های تغذیه ای و گیاهی ، رژیم های خاص غذایی، طب سوزنی ، دست بند مسی و یا مشارکت در تای چی می باشد(۶۰).
سالمندی
پدیده سالمندی روندی طبیعی است که از زمان حیات جنین شروع و تا زمان مرگ ادامه می یابد .سالمندی از بعد زیست شناسی، مرحله ای است طبیعی و پیش پایانی در ادامه روند تولد تا مرگ و از بعد اجتماعی، دورانی از زندگی است که شخص قادر به ادامه زندگی خود بطور مستقل نیست و محتاج به کمک دیگران می باشد .از بعد جسمی، روندی طبیعی به سمت افت عملکردبعضی از بافت ها و نیز می توان سن روانی را در نظرگرفت(۶۱).سالمندی ، به تغییرات فیزیولوژیک طبیعی و پیشرونده غیرقابل برگشت اطلاق می شودکه در طول زندگی هر فرد رخ می دهد.اگرچه این فراینددر همه افراد اتفاق می افتد ولی اغلب با تغییرات مشخص در سلامت و نیازهای تغذیه ای همراه است .با افزایش سن ، به تدریج کنش های زیست شناختی کاهش می یابد(۶۲).طبق گزارش سازمان ملل متحد در سال ۱۹۵۰ تقریبا ۲۰۰ میلیون سالمند در سراسر جهان وجود داشته است ،که در سال ۱۹۷۵ این میزان به ۳۵۰ میلیون نفر رسیده است .تخمین زده میشود که این رقم تا سال ۲۰۲۵ ، از مرز یک میلیارد و یکصد میلیون نفر تجاوز خواهد کرد ،که افزایشی معادل ۲۲/۴ درصد است (۶۳).افزایش نسبت سالمندی در کشور ما از سال ۱۴۲۰به بعد خودنمایی خواهد کرد.تخمین زده شده است که جمعیت بالای ۶۰ سال کشور در این زمان به ۸/۵ میلیون نفر خواهد رسید . درصد ناتوانی سالمندان با افزایش سن رشد می کند، بطوری که سالمندان بالای ۷۵ سال از نظر جسمی ، شکننده بوده و انواع مختلفی از ناتوانی های جسمی-روانی را تجربه می کنند.آنها قادر به زندگی مستقل نبوده و نیازمند مراقبت جامع و مستمر می باشند(۶۴).تغییر الگوی اپیدمیولوژیک بیماری ها در سنین میانسالی و سالمندی و گرایش به سوی بیماریهای مزمن از یک سو و مواجه شدن با سالمندانی که سالم هستند ، ولی نیازمند حمایتهای بهداشتی میباشند از سوی دیگر، مداخله ای جدی را می طلبد. بر این اساس به همان اندازه که جمعیت سالمندان رشد می کند و امید به زندگی افزایش میابد، بایستی سیاستهای پیشگیرانه و درمانی به سوی حفظ و ارتقاء سطح سلامت جمعیت سالمندان معطوف گردد و فاکتورهای تهدیدکننده و محافظت کننده سلامت در زندگی آنان تشخیص داده شود(۶۵).حفظ و بهبود وضعیت سلامت در دوران سالمندی نه تنها باعث پیشگیری از ابتلا به بیماری های مزمن می گردد،بلکه به استقلال شرکت سالمندان در فعالیت های خانوادگی و اجتماعی کمک قابل توجهی میکند(۶۶).آنچه به عنوان روند افزایش جمعیت سالمندان در جهان و ایران عنوان گردید، به خودی خودمهم نیست ، بلکه تبعاتی که این افزایش بر ابعاد مختلف اجتماعی و اقتصادی، از جمله بر منابع بخش بهداشت و درمان خواهد گذاشت ،دارای اهمیت است(۶۷). استوآرتریت زانو یک بیماری شایع و یکی از مهمترین علت ناتوانی در سالمندان است .شناسایی علت بیماری و اصلاح عوامل خطردر این بیماران می تواند از بروز بیماری پیشگیری کند و یا پیشروی آن را به تاخیر اندازد. هزینه های ناشی از این بیماری چه به صورت هزینه های مستقیم در رابطه با مراقبت‌های پزشکی (درمان و نوتوانی) و چه به صورت هزینه های غیر مستقیم حاصل از عدم بهره‌وری، به بار سنگین اقتصادی و بهداشتی استئوآرتریت می‌افزاید (۶۸).باتوجه به اثرات منفی بیماری استئوآرتریت بر ابعاد جسمانی، روانی و زندگی سالمندان و با توجه به افزایش بار اقتصادی ناشی از این اختلال بر جامعه و خانواده استفاده از برنامه های خودمدیریتی و درمانهای غیر دارویی برای به تعویق انداختن و کاهش خطرابتلا به پیشرفت این بیماری حائز اهمیت است(۱۲).
درد زانو
یکی از عوارض شایع و مهم به دنبال استوآرتریت زانو، درد است . بدون تردید درد یک تجربه نا خوشایندی است و به هر شکلی باید ازآن رهایی یافت.درد پدیده اغفال کننده و پیچیده ای است که علیرغم کلیت آن ماهیت آن بدرستی مشخص نشده است و می توان گفت تقریبا با تمام بیماری ها همراه بوده و هیچ احساسی دردناک تر از آن در بیمارانی که تحت عمل جراحی یا مداخلات طبی قرار می گیرند وجود ندارد. سخندانی در این رابطه به نقل از دوگاس می نویسد یکی از معمول ترین علل رنج و ناراحتی انسان درد است(۶۹). انجمن بین المللی درد و انجمن آمریکایی درد، درد را یک احساس ناخوشایندو یک تجربه روحی همراه با آسیب بالقوه یا واقعی بافتی توصیف می کنند.این تعریف، درد را به عنوان پدیده ای مطرح می کند که ابعاد جسمی، روحی، روانی و اجتماعی بیمار را تحت تاثیر قرار می دهد. در حیطه پرستاری تعریف درد اینگونه بیان شده است که هر چیزی که از نظر جسمی بیمار را آزار می دهد و بیمار در گزارشات آن را بیان می کند(۷۰).
همچنین تعریف استرنباخ از درد چنین است درد یک مفهوم ذهنی است که به احساس تحریک و پاسخ اطلاق می شود. بهترین تعریف درد که احتمالا بیشترین نفع آن متوجه پرستاران را مک کافری بیان کرده است به گفته او درد همان چیز و همان جایی است که بیمار بیان می کند و به عبارت دیگر گزارش بیمار از درد خویش قابل استنادترین دلیل درد است(۷۱).
درد اسکلتی- عضلانی مشکلی شایع در میان سالمندان است و اثرات طولانی مدت این دردها به خوبی شناخته شده است. علاوه بر این، محدود کردن فعالیت جسمانی در میان سالمندان بسیار مهم است. رنج بردن از درد های اسکلتی عضلانی مهم‌ترین دلیل غیبت از کار در دنیای غرب است، که اغلب منجر به درد، از دست رفتن قابلیت حرکت و یک ناتوانی بلند مدت می‌شود (۷۲).درد مهمترین مشکل بیماران مبتلا به استوآرتریت است که نه تنها یک تجربه تلخ و زیان آور به شمار می رود،بلکه عدم کنترل آن میتواند تاثیر منفی بر عملکرد مبتلایان بگذارد. در اغلب موارد هر دو زانو گرفتار میشود و درد مفصل بتدریج افزایش می یابد و پس از فعالیت غیرمعمول، بدتر می شود.حرکات زانو تا حدودی محدود شده و با صدایی شبیه خرد شدن همراه هستند.در موارد شدید بیماری، زانو خم شده و تغییر شکل به صورت دور یا نزدیک شدن زانوها از هم ایجاد می شود(۷۳). برای بروز درد ، دخالت یک فاکتور خطر مانند افزایش فعالیت مفصل ، بروز التهاب ، تروما یا ضعف عضلانی لازم باشد.در میان عوامل متعددی که در شروع و یا پیشروی استئوآرتریت زانو دخالت دارند ، ضعف عضلانی اهمیت زیادی دارد، زیرا در اکثر بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو ضعف عضلانی خصوصا ضعف عضله چهارسر ، حتی در شروع بیماری مشاهده می شود .بطوریکه تعدادی از محققین ضعف عضله چهارسر را یک شاخص مهم در بروز درد زانو و با ناتوانی مرتبط دانسته اند(۷۴). در استئوآرتریت زانو ارتباطی نیز بین درد زانو و ضعف عضلانی وجود دارد. درد زانو میتواند ، قدرت عضلات را کاهش دهد.در عین حال ضعف عضلانی نیز میتواند سبب درد زانو دراین بیماران گردد که که با تقویت قدرت عضلات ممکن است کاهش یابد(۷۵).در برنامه خودمدیریتی روشهای کنترل درد و کاهش درد آموزش داده میشود و استفاده از این روشها میتواند باعث راحتی بیمار و افزایش فعالیت وی شود.
خودکارآمدی
خودکارآمدی از مفاهیم مهم و موثر در نظریه شناختی- اجتماعی بندورا، روان شناس کانادایی است . در این دیدگاه رفتار آدمی نه تنها در کنترل عوامل بیرونی و محیطی نیست بلکه ، فرایندهای شناختی،نقش تعیین کنده در رفتار دارند. فرایندهای شناختی به عنوان بخشی از آسیب شناسی روانی موجب انتظارات و ادراکات نادرستی می گردد که فرد از کارآمدی خود دارد و این انتظارات به اضطراب و اجتنابهای دفاعی از موقعیتهای تهدیدکننده منجر شوند در نظام بندورا، منظور از خودکارآمدی احساس شایستگی ، کفایت و قابلیت در کنارآمدن با زندگی است.برآورده نمودن و حفظ معیارهای عملکرد ، خودکارآمدی را افزایش می دهد، ناکامی در برآوردن و حفظ معیارها ، آن را کاهش می دهد. راه دیگری که بندورا خودکارآمدی را شرح داده ، بر حسب ادراک ما از درجه کنترلی که بر زندگی خود داریم ، می باشد . افراد می کوشند بر رویدادهایی که زندگی آنان را تحت تاثیر قرار می دهد ، اعمال کنترل نمایند. با اعمال نفوذ در موقعیتهایی که آنان می توانند مقداری کنترل داشته باشد، بهتر می توانند آینده مطلوب را تحقق بخشیده و از نتایج نامطلوب ممانعت به عمل آورند(۳۸). تلاش برای اعمال کنترل بر شرایط زندگی، تقریبا بر هر فردی حکمفرماست ، زیرا این کار می تواند منافع شخصی و اجتماعی بی شماری را برای شخص تامین نماید. توانایی تاثیرگذاری بر پیامدها ، آنان را قابل پیش بینی می سازد. قابل پیش بینی بودن ، آمادگی سازش یافتگی را پرورش می دهد. در چارچوب نظریه بندورا ، افراد با باورهای خودکارآمدی قوی ، معتقدند که قادرند به طور موثری از عهده کنترل رویدادهای زندگی خویش برآیند. این درک و عقیده ، دیدگاهی متفاوت از کسانی می دهد که از نظر خودکارآمدی ضعیف هستند زیرا این احساس اثر مستقیمی بر رفتار آنان دارد. بنابراین خودکارآمدی می تواند عامل مهم شکست یا موفقیت در سراسر زندگی باشد(۷۶).باورهای خودکارآمدی میتواند توسط چهارمنبع اصلی موثر ایجاد و تقویت شوند. موثرترین روش بواسطه ، تجارب مستقیم است . موفقیتهای افراد ، باوری نیرومند در کارآمدی شخصی افراد ایجاد می کنند ، درحالی که شکست ها ، آنان را ویران می سازد . دومین روش تقویت و ایجاد باورهای خودکارآمدی بواسطه تجارب جانشینی می باشد که توسط الگوهای اجتماعی بدست می آید. دیدن افراد مشابه با کسب موفقیتهای آنان باعث تلاش بیشتر و برانگیختگی آنان شده و توانایی لازم جهت تسلط بر موانع را یافته و موفق می شوند. روش سوم ،اقناع کلامی است . افرادی که بصورت شفاهی تشویق میشوند زمانی که توانایی تسلط بر فعالیت را دارند، باعث تلاش و تحمل بیشتر آنان می گردد. چهارمین منبع مربوط به حالات فیزیولوژیک و هیجانی در داوری توانایی خود است. خلق مثبت باعث افزایش خودکارآمدی شده و خلق محزون، معکوس عمل می نماید.کاهش واکنش تنیدگی افراد و تفسیر نادرست حالات جسمانی در تغییر و اصلاح باورهای خودکارآمدی تاثیر دارد(۷۷).باورهای خودکارآمدی در میزان تلاشی که افراد در هر فعالیت باید صرف نمایند و مدت زمانی که در برخورد با موانع پافشاری می کنند و در انعطاف پذیری آنان در موقعیتهای مختلف، تعیین کننده هستند. این باورها در میزان تنیدگی و اضطرابی که افراد در برخورد با موانع تجربه می نمایند ، تاثیر دارد(۷۸). افرادی که دارای باورهای خودکارآمدی قوی هستند، موانع را چالشهایی می بینند که باید بر آنها تسلط یابند نه به عنوان تهدیداتی که از آنها دوری نمایند. این افراد عمیقتر در فعالیت ها مشغول می شوند و تلاش بیشتری را در موقع شکست به کار می برند . افرادی که دارای باورهای خودکارآمدی ضعیف هستند، موانع را دشوارتر از آنچه هستند می بینند که این امر باعث تنیدگی، افسردگی و دید محدود نسبت به حل مسئله می شود(۷۹).خودکارآمدی مراقبت از خود، به شرکت فعالانه بیماردر روند مراقبت از خود و در نهایت کاهش هزینه های درمانی اطلاق خواهد شد.باورهای خودکارآمدی مراقبت از خود قوی، در بیماران مزمنی همچون استوآرتریت به عنوان داوری و قضاوت آنان در مورد توانایی های خودجهت پذیرش مسئولیت برای انجام برنامه های بهداشتی و مشارکت در امر مراقبت از خود، پیگیری درمانهای دارویی و رژیم های توصیه شده و ارتباط با متخصصین مراقبت و درمان می شود این باورهای خودکارآمدی مراقبت از خود می توانند تاثیرات مثبتی بر روی سلامت افراد داشته باشند. اگر بیماران مبتلا به استوآرتریت باور داشته باشند که توانایی سازش با موقعیت را دارند ، کمتر احساس تنیدگی می کنند. باورهای مثبت در مورد توانایی های خود در ارتباط با بیماری و غلبه بر مشکلات همراه آن ، تاثیرات مثبتی بر روند درمان دارد.این باور که باعث تلاش فیزیکی بیشتر میشود می تواند به صورت کوشش بیشتر و اجرای خودکار درآید. افرادی که خودکارآمدی قوی ندارند در مواجهه با بیماری در آن غرق شده و ممکن است درمان را رها نموده و باعث مشکلات بیشتر شوند. خودکارآمدی مثبت به معنی توانایی سازش با موقعیت و نشان دهنده توانایی تطبیق با بیماری است . یکی از فرایندهای درمانی و حمایتی ، کمک به افراد جهت تحقق استقلال است. به افراد مبتلا به استوآرتریت می بایست علاوه بر اطلاعات ، مهارتها جهت حفظ عملکرد و شیوه های ارتقاء سلامت آموزش داده شود تا از این طریق خودکارآمدی مراقبت از خود فرد افزایش یابد (۸۰).
عملکرد:
ثبات مفصل زانو به چهار لیگامان اصلی و عضله چهارسر ران بستگی دارد. اهمیت عضله ی چهار سر ران در ثبات زانو شایان توجه است. در بسیاری از بیماری ها و آسیب های زانو ، عضله ی چهار سر ران تحلیل می رود و وضعیت این عضله تا حدودی شاخص وضعیت زانو می باشد. مفصل زانو جدای از اینکه نسبت به آسیب مستعد می باشد، به ویژه در تقریبا انواع آرتریت نیز درگیر می شود.استئوآرتریت یک بیماری شایع و یکی از مهمترین علت ناتوانی در سالمندان است که یکی از علائم بارز آن اختلال در عملکرد است. در اکثر مواقع اثرات این بیماری بر عملکرد بیماران به ویژه در بیماران سالمند نادیده گرفته می شود. اختلال عملکرد به علت درد در هنگام حرکت و محدودیت تحرک ناشی از تغییرات ساختمانی در مفاصل ، روی می دهد(۸۱). در مراحل اولیه ی بیماری ،حتی قبل از بروز تغییرات استخوانی ، هنگامی که التهاب در مفصل وجود دارد،محدودیت عملکرد رخ می دهد. بیمار قادر به صاف کردن راحت زانو نیست و در حین حرکت احساس درد یا خشکی زانو دارد . مفاصلی که گرم ، متورم و دردناک هستند ، به راحتی حرکت نمی کنند و بیمار تمایل دارد با بی حرکت کردن این مفاصل، از آنها محافظت کند که در صبح ها شایع تر است(۸۲). استئوآرتریت می تواند باعث بدشکلی پا شود ، اینگونه بد شکلی ها ، ممکن است که به علت قرار نگرفتن سطوح مفصلی در مقابل یکدیگر به علت تورم ، تخریب پیشرونده مفصل ، یا به علت دررفتگی ناقص، هنگامی که یک استخوان بر استخوان دیگر می لغزد و فضای مفصلی را از بین می برد ، روی دهند. حفظ عملکرد جسمی برای انجام فعالیت‌های خود مدیریتی در بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن از جمله استئوآرتریت الزامی بوده و در این راستا انجام مرتب ورزش با کامل نمودن قوای جسمانی، می‌تواند بر کاهش شدت درد و علائم و بهبود عملکرد حرکتی بیمار موثر باشد(۸۳).
خودمدیریتی
اولین بار کلمه خودمدیریتی توسط کرر در اواسط دهه ۱۹۶۰ ، در برنامه توانبخشی کودکان مبتلا به آسم مطرح شد او معتقد بود که بیماران مزمن برای کنترل بر شرایط زندگی و افزایش سازگاری با بیماری نیازمند همکاری مشترک در فرایند مراقبت و درمان هستند. در این همکاری ، بیمار یک عضو فعال محسوب می شود که می تواند مسئولیت درمان خود را بعهده گیرد و به سطح استقلال در زمینه کنترل بیماری برسد(۸۴) . بعد از کرر، لوریگ و همکارانش تحقیقات بر روی آموزش روشهای خودمدیریتی را دنبال نمودند.آنها این آموزش رادرسال ۱۹۸۰ در مرکز تحقیقات و آموزش بیمار دانشگاه استانفورد آمریکا بر اساس تئوری یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا برای آموزش به بیماران مزمن طراحی کردند.لوریگ و همکارانش با در نظر گرفتن این مسئله که ،افزایش اطمینان به توانایی و انگیزه در بیماران باعث ترغیب بیمار به استفاده از دانش و مهارتهایش برای کنترل موثر شرایط و داشتن زندگی بهتر می شود(۸۵). لوریگ همچنین بیان میکند: بیماران با شرایط مزمن برای تطابق با ناتوانی ها ، مشکلات روحی و انجام برنامه های منظم درمانی با چالشهای زیادی روبرو هستد. بنابراین، برای کم کردن نتایج ناخوشایند و هماهنگ کردن علائم و محدودیتهای عملکردی با زندگی اجتماعی و شغلی نیازمند تغییر رفتار هستند به نحوی که قادر به شناسایی علايم ، تفسیر و گزارش آنها باشند ، بتوانند در مورد روند بیماری قضاوت کنند و در نهایت در تصمیم گیری و کنترل بیماری باافراد حرفه ای و متخصص همکاری داشته باشند(۸۶).لوریگ در سال ۱۹۹۳ در کتاب خود عنوان میکند که خودمدیریتی یادگرفتن مهارتهای عملی لازم برای انجام فعالیتها و داشتن حس رضایت از زندگی در مواجه با شرایط مزمن است.در جایی دیگر از همین کتاب تاکید میکند که خودمدیریتی جایگزین روشهای پزشکی نیست بلکه، هدف خودمدیریتی شرکت فعالانه بیماران در امر مراقبت و داشتن رفتار دوستانه با اعضای تیم بهداشتی و درمان است (۸۷) ردمن در سال ۲۰۰۴ خودمدیریتی را چنین تعریف میکند : آموزشی است که طی آن ، افراد با شرایط مزمن یاد میگیرند که بتوانند با پزشک خود و دیگران ( اعم از تیم بهداشتی ، دوستان و خانواده و……) درباره ی مباحثی مانند تعیین نوع رژیم غذایی ، حفظ موقعیتهای زندگی نظیر شغل ، خانواده و احساسات و نگرانیهای خود در مورد آینده مثل تغیر شغل بحث و گفتگو کرده ،برای کنترل شرایط ایجاد شده برنامه اجرایی داشته باشند و بتوانند بر خشم ، نگرانیها و افسردگی ناشی از بیماری غلبه کنند. خودمدیریتی توانایی افراد برای کنترل و درمان علائم فیزیکی و روانی بیماری مزمن و تغییر شرایط زندگی به منظور زندگی بهتر با شرایط موجود است(۸۸) . خودمدیریتی موثر و مفید دارای توانایی برای کنترل شرایط و پاسخهای روانی ،رفتاری و شناختی لازم برای بهبود کیفیت زندگی است. بنابراین خودمدیریتی ، بر اساس فرآیند خودتنظیمی بنا شده است(۸۹).کلارک و دیگر همکارانش در سال ۱۹۹۱ خودمدیریتی را وظایف روزانه ای می دانند که شخص بایستی جهت کنترل و یا کاهش تاثیرات جسمی بیماری بر وضعیت سلامت انجام دهد که این وظایف و استراتژیها با همکاری و راهنمایی پزشک متخصص و دیگر افراد حرفه ای در زمینه مراقبت اتفاق می افتد(۹۰).. نالاگوا کوگان و همکارانش خودمدیریتی را نوعی درمان به منظور رسیدن به اهداف ویژه می دانند که این درمان شامل مداخلات روانی، زیستی، اجتماعی با هدف افزایش عملکرد در فرآیند طبیعی انسان است(۹۱).
تعریف جامع و کاملی از خودمدیریتی توسط اولین کنفرانس بین المللی خودمدیریتی در سال ۲۰۰۲ ارائه شده است ، خودمدیریتی :
۱-شرکت در یک برنامه آموزشی – درمانی یا درمانهای طراحی شده برای برآورده شدن نتایج خاصی است.
۲-آماده سازی افراد برای کنترل شرایط و حفظ سلامتی روزانه است.
۳-انجام رفتارهای عملی ویژه، داشتن توانایی و مهارت برای کاهش عوارض روانی و جسمی بیماری با یا بدون همکاری با تیم بهداشتی است (۹۲).
خودمدیریتی فرایندی فعال و عملی است که توسط بیمار هدایت میشود. این فرایند شامل فعالیت ها و مهارتهای پایش رفتاری در زمینه ارتقاء سلامت و بهزیستی ، پیشگیری از عوارض بیماری ، تعامل با ارائه دهندگان مراقبت بهداشتی در تصمیم گیری مشارکتی ، مقابله با حالات هیجانی منفی و ایجاد و تداوم نقش های سازنده اجتماعی در روابط بین فردی و موقعیتهای شغلی به منظور دستیابی به اهداف خودمدیریتی بیماری است(۹۳). خودمدیریتی از اعمال اصلی بیماران طی دوره تشخیص ، مراقبت اولیه، مراقبت طولانی مدت و مدیریت افت های گذار در رابطه با سلامت محسوب می شود(۹۴).
خودمدیریتی استوآرتریت تحت تاثیر عوامل متعددی قرار میگیرد. مطالعات کمی نشان می دهد که عوامل روانشناختی نظیر خودکارآمدی پایین و عوامل جمعیت شناختی نظیر سن بالا خودمدیریتی را کاهش می دهد. همجنین ، عوامل اجتماعی-اقتصادی نظیر تحصیلات پایین و درآمد اندک ، عوامل اجتماعی نظیر ضعف روابط فردی و خانوادگی عوامل نظام بهداشتی نظیر نارضایتی از مراقبت بهداشتی و تجارب ضعیف با مراقبت بیمار محور از جمله تصمیم گیری مشارکتی نادرست و نیز ارتباطات درمانی ضعیف فرایند خودمدیریتی را با مشکلات جدی مواجه می سازند(۹۵) .افرادی قادرند به خوبی از عهده خودمدیریتی استوآرتریت برآیند که استوآرتریت را جدی می گیرند و مسئولیت مدیریت بیماری وپیامدهای آن را به عهده میگیرند، و بطور موفقیت آمیزی خودمدیریتی استوآرتریت را با زندگی روزانه شان ادغام می کنند(۹۶). خودمدیریتی در بیماران مبتلا به استوآرتریت به منظور نگه داری مفصل زانو در دامنه حرکتی خود، کنترل درد و ارتقاء عملکرد و خودکارآمدی است و افراد مبتلا به استوآرتریت باید مجموعه پیچیده و منظم از برنامه های درمانی ( برای مثال: مصرف منظم داروها ،روشهایی برای کنترل درد، رعایت رژیم غذایی، تمرینات ورزشی) را در زندگی روزانه خود ادغام سازند. بیماران مبتلا به استوآرتریت برای کنترل بیماری خود یا دارویی مصرف نمیکنند یا بصورت خودسرانه از داروهای مختلفی استفاده می کنند.. در برخی موارد نادر نیز بدون درمانهای پزشکی به تغذیه درمانی یا ورزش درمانی و امثال اینها مبادرت می ورزند(۹۷). در استئوآرتریت زانو ،درد زانو بسیار شایع است و باعث کاهش فعالیت بیمار میشود بنابر این استفاده از روشهایی برای کنترل درد میتواند باعث راحتی بیمار و افزایش فعالیت وی شود . برخی غذاها حاوی مواد ضد التهابی هستند که در کاهش درد زانو ناشی از استوآرتریت موثر هستند به طوری که این بیماران لازم است محتوی غذایی خود را به درستی تنظیم نمایند. خشکی مفاصل، درد و تورمی‌ که در اثر التهاب در مفاصل ایجاد می‌شود، می‌تواند به شدت محدوده‌ی حرکات مفصلی را کاهش دهد. اجتناب از تمرینات ورزشی به علت درد و ناراحتی منجر به کاهش شدید حجم عضلانی می‌شود. ورزش به عنوان بخشی از درمان، تحرک مفاصل و نیروی عضلانی را افزایش می‌دهد و کمک می‌کند که فرد وزن مناسب خود را حفظ کند(۹۸).
2-2 .مروری بر تحقیقات انجام شده :
۱-مطالعه ای توسط بریفا و همکاران در سال ۲۰۰۹ با هدف تعیین تاثیر کوتاه مدت و میان مدت برنامه آموزش خود مدیریتی در افراد مبتلا به استئوآرتریت زانو انجام شد .این مطالعه از نوع شبه تجربی که بر روی ۷۹ بیمار مبتلا به استئوآرتریت زانو که بطور تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرارگرفتند، انجام شد .ابزار کار شامل پرسشنامه womacو کیفیت زندگی ومقیاس دیداری درد بود. گروه مداخله تحت برنامه آموزش خودمدیریتی ( آموزش بیماری – ورزش- اطلاعات مفید در مورد سبک زندگی سالم ) قرار گرفتند و گروه کنترل مراقبت روتین ارتریت را دریافت کردند .پرسشنامه درد ، عملکرد و کیفیت زندگی قبل از مداخله ،۸ هفته ، ۶ و ۱۲ ماه بعد از مداخله بررسی شد و از طریق مصاحبه پر شدند .نتایج مطالعه نشان داد که برنامه آموزش خودمدیریتی باعث کاهش درد، ارتقاءعملکرد و ارتقاء وضعیت سلامت بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو در کوتاه مدت و میان مدت میشود(۱۷).
۲-مطالعه توسط ییپ ورا و همکارانش در ۲۰۰۹ با هدف بررسی تاثیر برنامه خودمدیریتی آرتریت بر بیماران مبتلا به استئوآرتریت انجام شد.این مطالعه از نوع تصادفی کنترل شده بر روی ۱۲۰ نفر از بیماران در هنگ کنگ انجام شده است و شرکت کنندگان بطور تصادفی در دو گروه مداخله (۶۷ نفر) و کنترل (۵۳ نفر) تقسیم شدند.سپس گروه مداخله، دریک دوره ۱۶ هفته تحت برنامه آموزشی خود مدیریتی قرار گرفتند. برآیند های قابل اندازه گیری شامل: خود کارامدی ارتریت ، استفاده از تکنیک های خود مدیریتی،شدت درد و فعالیت فیزیکی بود. نتایج نشان داد که درمدت ۱۶ هفته ، افزایش قابل توجهی در سطح خودکارآمدی،مهارتهای خود مدیریتی وکاهش درد و توانایی انجام فعالیتهای روزانه درگروه مداخله نسبت به گروه کنترل ایجاد شد(۹۶).
۳-مطالعه ای توسط پارلار و همکارانش در سال۲۰۱۰ با عنوان بررسی تاثیر برنامه خودمدیریتی درد بر شدت درد بیماران مبتلا به آرتریت انجام شد . این مطالعه از نوع تجربی بود بدین منظور ۶۰ فرد مبتلا به استوآرتریت انتخاب شدند.در این مطالعه بیماران به روش تصادفی در دو گروه مداخله(۳۰) و کنترل(۳۰) تقسیم شدند ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش اطلاعات دموگرافیک، مقیاس دیداری درد می باشد. گروه مداخله، دریک دوره ۴ هفته تحت برنامه آموزشی قرار گرفتند . برنامه شامل : تمرینات ورزشی و روشهای کنترل درد بود. نتایج نشان داد بعد از آموزش بهبود قابل توجهی در شدت درد(p<0/05 (بیماران ایجاد شد و برنامه آموزش خودمدیریتی درد ، باعث تسکین درد بیماران مبتلا به آرتریت می شود(۴۲).
۴-مطالعه ای توسط هانسون و همکارانش در سال ۲۰۱۰ با عنوان بررسی تاثیر برنامه خودمدیریتی بر عملکرد بیماران مبتلا به استوآرتریت انجام شد. این پژوهش یک مطالعه نیمه تجربی بصورت گروه مداخله و کنترل و مقایسه قبل از آموزش و بعد از آموزش بر روی ۴۴ داوطلب شرکت کننده در گروه مداخله و ۴۶ نفر در گروه کنترل بودند. جلسات آموزشی شامل ارائه اطلاعات در مورد بیماری و عوارض، توصیه ورزش بود.داده ها با استفاده از پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه womac جمع آوری شد. نتایج نشان داد که گروه مداخله تفاوت معنی داری(p<0/001 (در دانش و عملکرد بعد از مداخله داشت (۴۱) .